Fetvahane -Fetva Sor - Fetva » siz sorun

Hz. Adem’in Yaratılış Merhalesi

admin — Sun, 14 Jun 2009 21:16:28 +0000

Soru: İnsan neslinin ilk oluşumundan bahseden ayetlerde Hz. Adem’in toprak, çamur ve kurutulmuş topraktan yaratıldığı bildirilmektedir. Tenakuz gibi görülen bu durum nasıl anlaşılmalıdır?

Cevap: Kur’an-ı Kerim kendisinde tenakuz olmayan yegane kitaptır. “Ona önünden de, ardından da batıl gelemez. O, hikmet sahibi çok övülen Allah’tan indirilmiştir.”l Kur’an-ı Kerim Arap edebiyatının ve mantık kurallarının bütün inceliklerini muhtevi oldugundan bazı ayetlerin anlamı ancak geniş araştırmalar neticesinde tespit edilebilir. Fakat anlayanın eksik bilgisi ya da anlama melekesinin zayıf olması buna engel olur.Hz. Adem’in yaratılmasından bahseden ayetlerin anlaşılabilmeleri de derin bilginin yanı sıra Kur’an-ı Kerim’e bütüncül bakmayı da gerekli kılmaktadır. Allah Teala, Hz. Adem’i turab/toprak,2 tinlçamur3 ve selsal/(pişmiş) kuru balçıktan 4 yarattıgını bildirmektedir. Ayetlerde zikredilen üç kelimenin her biri, yaratılışın bir evresine tekabül etmektedir. Bu durum kişinin evim; “topraktan, çamurdan veya tuğladan bina edilmiştir.” demesinden farksızdır. Bu ifade de, evin inşaatında kullanılan malzemenin oluşum süreci ile ilgili bilgi verilmektedir. Evde kullanılan malzemenin cinsi topraktır. Toprak, tuğla olabilmek için kendinin bir çeşidi olan çamura dönüşmüştür.
Tuğla da çamurun bir çeşididir. Örnekte de görüldügü gibi topraktan tuğlaya doğru bir tekamül söz konudur. Bu durumda topragın evrelerinden herhangi birini esas alarak ev bazen topraktan bazen de tuğladan yapılmıştır demek yanlış olmadı gı gibi oluşum süreci ile alakalı nokta bilgi verdiginden hakimane bir izah olur. Aslı pamuk olan bir elbisenin oluşum sürecini anlatırken de, elbisenin; pamuk, iplik veya kumaştan yapıldıgını söylemek de tekamülün bir gereğidir. Yaratılış la ilgili ayeti kerimeler de böyledir. Allah Teala ayetin siyak ve sibakına göre toprak, çamur ya da kurutulmuş balçığı zikreder. Hal böyleyken bu durumun bir tenakuz teşkil ettigini iddia etmek, ya katıksız bir cehaletten ya da onulmaz bir inkardan kaynaklanmaktadır.

Dipnotlar:
1- Fussi let(41): 42.
2- Filtl r(3S): lL.
3- Mü’miniln(23): 12.
4- Hicr(lS): 26.

Önemli Buluşlara İmza Atan Kafirlerin Ameli

admin — Sun, 14 Jun 2009 18:46:33 +0000

Soru: İnsanlık için önemli buluşlara imza atan fakat gayr-i Müslim olarak ölen kişiler azab görecek mi?
Cevap: Gayr-i müslim olarak ölen kişilerin cehenneme girecegi hususunda ittifak eden ulema, içlerinde insanlık adına faydalı işler yapanların cehennemde görecegi azabın hafifletilip-hafifletilmemesi noktasında ise ihtilaf etmişlerdir. Birinci görüşe göre, yaptıkları iyi işler sebebiyle bazı kafirlerin azabı hafifletilecektir. Zira cehennem ehlinin görecegi azabın derecesi, onları cehenneme sokan amellerinin farkııııgına göre olacaktır. Nitekim Allah Teala şöyle buyurmaktadır: “Herkesin amellerine göre dereceleri vardır.”1 İkinci görüşe göre ise, kafir olarak ölen kişinin azabı hafiflemez.

Yaptıgı iyiliklerden de istifade edemez. Nitekim Allah Teala şöyle buyurmaktadır: “Onların yaptıkları bütün amellere yöneldik ve onları dagılmış zerreciklere çevirdik.”2 Müfessirler bu ayeti tefsir ederken, “kafider amellerini Allah Teala’ için yapmadıklarından onların tamamı geçersizdir.”3 ;”küfürleri sebebiyle bütün amelleri iptalolmuştur.” demektedir. Başka bir ayette ise şöyle buyrulmaktadır: “İnkar edenlere gelince; onların amelleri ıssız bir çöldeki serap gibidir. Susamış kimse onu su sanır. Yanına geldiginde hiçbir şey bulamaz.”4 Tıpkı serap gören kişi gibi kafir de kıyamet günü yaptıgı amellerden hiçbir şey elde edemez. Sonuç olarak şöyle söylenebilir: Yaşadıkları toplumlarda fakirlere yardımda bulunan, okul, yetimhane ya da darulaceze gibi hayır müessseleri inşa eden insanların niyetlerine göre mükafatları takdir edilir. Eger kişi hayrı, Allah Teala’nın rızasını kazanmak için yaparsa mutlaka karşılıgını görür.
Böyle bir amelde, yalan ve riya gibi vasıflar olmadıgı gibi tam bir dogruluk ve samirniyet vardır. Bunun için mükafat görür. Zira Cenab-ı Hakk kimsenin hayrını zayi etmeyecegi gibi karşılıgını da verecegini bildirmektedir: “Hayır olarak ne harcarsanız -hiç hakkınız yenmeden- karşılıgı size tastamam verilecektir.”5 Kafider Allah Teala’nın rızasını kazanmak gibi bir gayeye sahip olmadıklarından amellerinin karşılıklarını göremezler. Kafirler yaptıkları iyiliklerden dolayı bir ecir alamazlar fakat ilahi adaletin bir tecellisi olarak azablarının bir kısmı kendilerinden hafifletilebilir. Kul hakkına tecavüz edenlerle aynı derecede bir azab görmezler.
Fakat mutlak olarak azabtan da kurtulamazlar.
Nitekim Cenab-ı Hakk şöyle buyurmaktadır: “Sonra her milletten, çok merhametli olan Allah’a daha çok asi olanlar hangileri ise onları çekip çıkaracagız.
Sonra oraya girmeye en layık olanları muhakkak ki en iyi biz biliriz.”6

Dipnotlar:

l-En’am(6): 132.
2-Furkan(25): 23.
3-et-Taberı, Cami’u'lBeyan, IX, 380.
4-NCır(24): 39.
5-Bakara(2): 272.
6-Meryem(19): 6970.

Çocuk Yaşta Ölenlerin Ahiretteki Durumu

admin — Sun, 14 Jun 2009 18:25:21 +0000

Soru: Müslüman ve gayr-i müslim ailelerin teklif çağına gelmeden ölen çocuklannın ahiretteki durumlan nasıl olacaktır?

Cevap: Allah Teala müminlerin, mükellef olmadan ve ameli salih işlemeden ölen çocuklarını cennete koyacaktır. Bu noktada alimler arasında ihtilaf yoktur.1 Nitekim ayet-i kerime de şöyle buyurmaktadır: “İman eden ve nesilleri de iman konusunda kendilerinin yoluna uyanlar var ya, biz onların nesillerini kendilerine kattık”.2 Buna göre, teklif çağına gelmeden ölen çocuklar babaları ile birlikte cennette olacaklardır. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de kadın cemaate vaaz ederken şöyle buyurmuştur:3 “Hiçbir Müslüman yok ki buluğ çağına gelmeden üç tane çocuğu ölsün Allah Teala’da onu çocuklarına olan rahmetinden dolayı cennete koymasın.” Yine Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem “(Mükellef olmadan) üç çocuğu ölen kadına yavruları cehenneme karşı perde olur.” dediğinde; iki çocuk da perde olur mu? diye soran kadına; “Evet iki çocuk da olur.” buyurmuştur. Konu ile alakalı Hz. Ali radıyallahu da şöyle demektedir: “Müslümanlar ve onların çocukları cennette olacaklardır.”4 Gayr-i Müslimlerin çocuklarının durumu ile alakalı üç farklı görüş vardır. Birinci görüşe göre; müşriklerin çocukları cennettedir. Nitekim Allah Teala “Biz bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz.”5 buyurmaktadır. Buna göre kendilerine İslam ulaşmayan topluluklar gibi müşrik ve kafir babaların çocukları da teklif çağına gelmeden ölürlerse cennet ehli kabul edilirler.6 Ayrıca Ahmed b. Hanbel’in rivayet ettiği hadis-i şerifte “Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Müslümanların ve müşriklerin çocuklarını Hz. İbrahim’in yanında gördüğünü” bildirmektedir. İkinci görüşe göre ise; çocuklar babaları ile birlikte cehennemdedirler. Bu grupta yer alan alimler Ahmed b. Hanbel’in rivayet ettifti şu hadisi delil getirmektedirler: “Onlar babalarına tabidirler.” Üçüncü görüş sahipler ise; bu konuda bir görüş bildirmemiş, Buhari ve Müslim’in rivayet ettiği şu hadisi dikkate almışlardır: “Allah Teala onların ne yapacaklarını en iyi bilendir.” Bu grupta yer alan alimlerin bir kısmı müşriklerin çocuklarının “A’raf’ta olacaklarını söylemiştir. Bu görüş, çocukların cennette olacaklarını söyleyen birinci görüşle birleşmektedir. Çünkü A’raf, sürekli kalınacak bir yer değildir. A’raf Suresi’nde de belirtildiği gibi A’raf ehlinin neticede varaca~ı yer cennettir.7 Müşriklerin çocuklarının babaları ile birlikte cehennemde olacaklarını bildiren hadis (ler) zayıftır. Bu yüzden cennette olacaklarını savunan alimlerin görüşü tercihe daha uygundur. Her şeyin en doğrusunu Allah Teala bilir.

Dipnotlar:
1-İbn Kesir, Tefsiru’I-Kur’ani’I-Azim, 111, 22.
2-Tur(52):21.
3- Buhari,
4-İbn Hacer, Fethu’I-Bari, 111, 245.
5-İsra(l7): 15.
6-Vehbe Zuhayli,et-Tefsiru’l-Munir, V11I, 42.
7-İbn Kesir, Tefsiru’I-Kur’ani’I-Azim, 111, 22.

Nişan ve hükmü nedir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:52:06 +0000

Soru: Nişan ve hükmü nedir?
Cevap: Nişan nikahın mukaddimesidir. Evlenmeyi düşünen eşler arasında gerçekleşen bir sözleşmedir. Fakat nikahın şartı değildir. Çünkü nişan olmadan da nikah sahih olmaktadır. Bu yüzden nikahtan doğan sonuçlar onun için söz konusu olmaz. Fakihlerin çoğunluğuna göre evlenecek çiftlerin nişan yapması mubahtır.[1]

[1] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 190.

Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:47:49 +0000

Soru: Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?
Cevap: İslam, Allah Teala’nın yarattığı şekli değiştirecek şekilde insan vucudunda değişiklik yapılmasını şiddetle yasaklamıştır. Dövme (veşm) yaptırmak da fıtrata yönelik bir değiştirmedir. Bu yüzden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem dövme yapana da yaptırana da lanet etmiştir.[1] Fakihlerin çoğunluğu dövmenin haram olduğuna hükmetmiştir.[2] Bazı Maliki ve Şafii fakihlere göre ise, dövme büyük günahlardandır.[3] Fukaha dövme yapılan yerde kan toplandığından dolayı dövmenin necis olduğunda ittifak etmiştir. Hanefilere göre dövmenin hükmü necis bir şeyle boya yapmak gibidir. Su ile temizlenir. Yıkandıktan sonra bedende izinin kalması namaza engel olmaz.[4] Dövme haram olduğundan, ondan para kazanmak da haramdır.[5]

[1] Buhari, Libâs, 85; Müslim, Libâs, 119.
[2] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 139; El-Buhûtî, Keşşafu’l-Kına’, I, 81; İbn Hacer, Fethu’l-Bâri, X, 306.
[3] İbn Hacer, ez-Zevacir, I, 142.
[4] El-Mevsuatu’l-Fıkhıyye, “veşm”, XXXXIII, 158.
[5] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 272.

Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:46:08 +0000

Soru: Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?
Cevap: Kur’an-ı Kerim nisab miktarı mala ulaşanlara “zekat vermelerini”[1] emretmektedir. Ayette geçen “âtû/verin” emir fiili “temlik/mülkiyeti devretme”yi gerektirir. Eğer kişi zekat parası ile temlik de bulunmaz, mescid, köprü, şadırvan inşa eder ya da birini hacca gönderir veya bir ölüyü kefenlerse zekat vermiş olmaz.[2] Ayrıca zekatın kimlere verileceğini bildiren ayetin başında hasr edatı olan “innema” vardır. Buna göre zekatın ayette belirtilen yerler dışında sarf edilmesi caiz değildir. Ayet şu şekildedir: “Sadakalar (zekatlar), Allah’tan bir farz olarak ancak fakirler, düşkünler, zekat toplayan memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlarla (hürriyetine kavuşturulacak) köleler, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış yolcular içindir.”[3] Kamu kuruluşu “temlik”e ehil olmadığından ve zekat verilebilecek zümre arasında yer almadığından yapılan masraf zekattan düşülemez. Ayrıca zekat Allah hakkıdır. Bu yüzden kişinin şahıs ya da kurumdan alacağını düşürmek ya da almak gibi şahsi işleri için kullanılmaz.

[1] Bakara(2): 43.
[2] Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.
[3] Tevbe(9): 60.

Zekatımla muhtaç bir akrabamın bakkal borcunu ödeyebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:43:56 +0000

Soru: Muhtaç, borçlu ve ailesine bakmayan bir akrabam var. Zekat için ayırdığım para ile bunun bakkal borcunu ödeyebilir miyim?
Cevap: Zekat parası muhtaç kişinin rızası ile bakkala ödenirse caizdir.[1] Bu durumda bakkal parayı kendisine borcu olan muhtaç kişi adına almış olur.

[1] Bkz. Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.

Kız çocukları okumalı mıdır? Kadından devlet başkanı olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:41:35 +0000

Soru: Kız çocukları okumalı mıdır, okuyanların bilgisine itibar edilir mi? Kadından devlet başkanı olur mu?
Cevap: İslam, kadına ailevi ve ictimai alanda ciddi roller yüklemiş, hiçbir kültürde olmadığı kadar onu yüceltmiştir. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu rollerin pekiştirilmesi için belli günlerde erkeklerden ayrı olarak onları dini konularda bilgilendirme gayreti içerisinde olmuştur. Ayrıca öğrenmeleri noktasında da cesaretlendirmiştir. Konu ile alakalı Ümmu Kesir binti Yezid el-Ensarî şöyle demektedir: “Ben ve kız kardeşim Allah Resulü’nün huzuruna çıktık. Ben, ‘Kız kardeşim size bir şey sormak istiyor fakat utanıyor.’ dedim. Allah Resulü ‘Sorsun. Zira ilim öğrenmek farzdır.’ buyurdu.[1] Allah Resulü’nün sallallahu aleyhi ve sellem irşadı neticesinde kadın sahabiler eğitimde önemli merhaleler kat etmişlerdir. Hz. Aişe “Ensar kadınları ne güzel hanımlardır; haya dinde fakih olmalarına engel olmadı.”[2] demektedir. Onlar, kadınların özel halleri dahil her konuyu sorup öğrenmiş ve ilgili şahıslara da öğretmişlerdir. Efendimiz, kadınların bilgilerinin kaynak değeri noktasında İslam geleneğinin ilk kadın öğretmenlerinden Hz. Aişe’yi kastederek şöyle buyurmuştur: ‘Dininizin üçte ikisini bu Humeyra’dan alınız.’ Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, Hudeybiye Anlaşması’nın ağır şartlarının kabulü sonrasında sahabe arasında oluşan moral çöküntüsünün giderilmesi sürecinde Umm-ü Seleme’nin sunduğu teklifi dikkate almaktan imtina etmemiştir. Umm-ü Süleym, Umm-ü Atiyye, Umm-ü Haram, Umm-ü Derda, Fatıma binti Kays gibi kadın sahabiler dini hükümlere referans olan hadisleri Allah Resulü’nden sallallahu aleyhi ve sellem rivayet etmişler, İslam bilginleri de onların nakillerini dikkate alarak içtihatta bulunmuşlardır. Geleneğimizdeki bu tablo göstermektedir ki Müslüman kadın, cinsiyet ayrımına tabi tutulmadan okumuş ve mahremiyetini ihlal etmeyen alanlarda da görev almıştır. Ne var ki kadınlar kendilerine özel bazı durumlardan dolayı erkeklerden farklı bir konumda değerlendirilmişlerdir. Bu çerçevede kadınların tahsil ve iş hayatlarında mekansal ve şekilsel farklılıklar önemli bir yer tutmuş, erkeklerden ayrı mekanlarda okumuşlardır. Kadınlar okurken mutlaka bu noktaya dikkat etmelidir. Tirmizi’nin sahih olduğunu belirttiği hadis-i şerife göre Allah Resulü’ne sallallahu aleyhi ve sellem İran halkının Kisra’nın kızını başlarına hükümdar olarak atadıkları haberi ulaştığında şöyle buyurmuştur: “İşlerini kadına teslim eden bir millet kurtulamaz.”[3] Bu hadis kadının devlet başkanı olamayacağını açıkça belirtmektedir.

[1] İbn Hacer, el-İsabe fî Temyizi’s-Sahabe, IV, 487.
[2] Müslim, Hayz, 500; Ebu Davud, Taharet, 270.
[3] Buhari, Meğazi, 4703; Fiten, 6570; Tirmizi, Fiten, 2188; Nesai, Adabu’l-Kudat, 5293; Ahmed, Müsned, H. No: 19507.

Kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmeleri caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:35:52 +0000

Soru: Kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmeleri caiz midir?
Cevap: Evlilikte asıl olan insan neslinin devam etmesidir. Bu yüzden evlenecek kişilerin çocuk yapabilecek kadınları nikahlamaları müstehabdır. Çünkü evliliğin en önemli hedeflerinden birisi çocuk sahibi olmaktır. Nitekim ayeti kerime de, evlenmeyi nesil sahibi olmakla bir bütün olarak ifade etmektedir: “Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan; ikisinden bir çok erkek ve kadın (meydana getirip) yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının.”[1] Evliliğin bu yönüne dikkat çeken fakihler, kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmelerinin haram olduğuna hükmetmişlerdir. Bu durum yaratılışa müdahale etmektir. Ayrıca kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesine de benzetilmektedir.[2] Ancak kadının hamileliği ile çocuğuna tehlikeli bir hastalığın geçmesi durumu istisnadır. Çünkü zararın giderilmesi faydanın temininden daha önceliklidir. Ayrıca iki zarar söz konusu olduğunda daha hafif olanı tercih edilir. Bu durumdaki kadınlar Allah Teala’nın kısır bırakmayı dilediği kimseler gibidirler: “O çocukları erkekler, dişiler olmak üzere çift verir, dilediği kimseyi de kısır yapar. Şüphesiz O her şeyi hakkıyla bilendir.”[3]

[1] Nisâ(4): 1.
[2] İbn Kudame, el-Muğni, VII, 816; Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami ve Edilletuhu, IV, 2648.
[3] Şûrâ(42): 50.

Tüp bebek caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:33:50 +0000

Soru: Tüp bebek caiz midir?
Cevap: Tüp bebek, kocanın sperminin eşine verilmesi ile olursa caizdir. Bu tür bir döllenmenin hiçbir sakıncası olmadığı gibi cinsel birleşmeye engel olacak durumlarda da mendup kabul edilir. Eğer sperm kadına aralarında evlilik bağı bulunmayan bir erkekten alınıp da verilirse, bu haram olur. Zira bu durum, aralarında evlilik ilişkisi olmayan çiftlerden erkeğin spermini alıp kadının rahmine koymak olur ki zina kategorisinde değerlendirilir.[1]

[1] Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, IV, 2649.

Kişiye öldükten sonra telkin yapılabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:30:01 +0000

Soru: Kişiye öldükten sonra telkin yapılabilir mi?
Cevap: Kişiye öldükten sonra telkin yapılması noktasında fakihler ihtilaf etmişlerdir. Malikiler, Şafiîlerin bir bölümü ve Hanefilerden İmam Zeylai ölüye telkin yapılabileceğini söylemiştir. Telkinin caiz olduğunu söyleyenler “ölülerinize lailahe illlellah’ı hatırlatınız/telkin ediniz.”[1] hadis-i şerifinde geçen “mevtaküm/ölüleriniz” kelimesinin “hakiki” anlamda olduğunu[2] ifade etmişler, fakat bunun ruhsat olarak kabul edilmesinin daha doğru olacağını da belirtmişlerdir. Şelebi hadisin zahirini alıp, ölüye telkinin yapılacağını söyleyen görüşün ehl-i sünnete, yapılamayacağını savunanın ise mutezileye nispet edildiğini nakletmiştir.[3] Hadiste geçen “mevtaküm/ölüleriniz” kelimesinin “mecazi” anlamda olduğunu söyleyen çoğunluğa göre ise hadis ölülere değil, ölmek üzere olanlara telkinde bulunmayı ifade etmektedir.[4] Bu grupta yer alanlar ölüye telkin yapılmayacağını[5] belirtmişlerdir.Allah Resulü’nün sallallahu aleyhi ve sellem, defnedilen kişilerin başında bir müddet durup “Kardeşiniz için Allah’tan istiğfarda bulunun, sözünü teyit etmesini isteyin. Zira şu an o sorgulanmaktadır.”[6] buyurması, Amr b. As’ın, sevenlerinden, defnedildikten sonra bir devenin boğazlanıp etinin dağıtılmasına kadar geçecek bir süre kabri başında beklemelerini istemesi, ulemanın talebelerine kendilerine telkin yapmalarını vasiyet etmeleri[7] ilgili hadisle değerlendirildiğinde ölen kişiye telkin de bulunmanın meşru; telkin yapmanın, yapmamaktan daha uygun olduğunu söylemek de en doğru yaklaşım olacaktır.

[1] Müslim, Cenâiz, 916.
[2] Tahtâvî, Haşiye âlâ Meraki’l-Felah, s. 459.
[3] Şelebi, Tebyinu’l-Hakâik (haşiye), I, 561.
[4] Tahtâvî, Haşiye âlâ Meraki’l-Felah, s. 459.
[5] el-Mevsuatu’l-Fıkhıyye, “telkîn”, XIII, 297.
[6] Ebû Davud, Cenaiz, 3221; Müstedrek, Cenaiz, 1372.
[7] Şelebi, Tebyinu’l-Hakâik (haşiye), I, 561
21: Tüp bebek caiz midir?

Cihat nedir? Cihat yapmak için kurum ya da kuruluşlardan izin almak gerekir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:28:31 +0000

Soru: Cihat nedir? Gayr-i Müslimler tarafından ezilen Müslümanlara yardımcı olmak da cihat bağlamın da değerlendirilir mi? Cihat yapmak için kurum ya da kuruluşlardan izin almak gerekir mi?
Cevap: Kişinin İslam karşıtlarına karşı eli ve diliyle bütün gücünü ortaya koymasından ibaret olan cihat, canla olduğu gibi insanları İslam’a çağırma, batıla karşı Hakk’ı ortaya koyma, şüpheyi izale etme, Müslümanların menfaatine olacak şekilde görüş beyan etme şeklinde de olur. İslam’da ilk olarak, tebliğ, insanlara ahireti hatırlatma, kafirlerin ezalarına karşı sabrı telkin etme, müşriklerden yüz çevirme emredilmiştir. Nitekim Allah Teala “Sen şimdi güzel bir şekilde müsamaha ile muamele et.”[1], “Ey Muhammed! Rabbinin yoluna, hikmetle, güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et.”[2] buyurmuştur. Allah yolunda savaşmak şeklinde icra edilen cihada ise, hicretin ikinci yılında müsaade edilmiştir: “Kendilerine savaş açılan Müslümanlara, zülme uğramaları sebebiyle cihat için izin verildi.”[3] Bu durum ve fiili cihadın “li gayrih-i hasen” olması savaş dışındaki yöntemleri öncelikli kılmıştır. Cihat, fukahanın çoğunluğuna göre “farz-ı kifaye”dir. Yani onu icra eden bir ordu varsa, sorumluluk diğer insanlardan düşer. Fakat kişi, düşmanla karşı karşıya gelen bir ordunun içerisinde yer alır, düşman ansızın bulunduğu bölgeye saldırır veya devlet başkanı tarafından savaşa çağrılırsa bu durumda özrü olmayan herkese cihat “farz-ı ayn” olur. İslam karşıtları tarafından baskı gören, işkenceye maruz kalan Müslümanları kurtarmak için mücadele içerisinde olmak da cihat kapsamında değerlendirilmiştir. Nitekim “Size ne oluyor da, Allah yolunda ve, ‘Ey Rabbimiz! Bizleri halkı zalim olan şu memleketten çıkar, katından bize bir dost ver, bize katından bir yardımcı ver’ diye yalvarıp duran zayıf ve zavallı erkekler, kadınlar ve çocukların uğrunda savaşa çıkmıyorsunuz?”[4] mealine gelen ayet müstazaf müminleri onlara acı çektiren, dinlerinden dönmeleri için onlara işkence eden müşriklerin ellerinden kurtarmaya çağırmaktadır. Kurtubî ilgili ayeti tefsir ederken, “Allah Teala cihadı, dinini yüceltmek ve ezilen müminleri kurtarmak hususunda gerekli şartları taşıyanlara vacip kıldı.” demektedir.[5]Kişi cihat yapabilmek için müslüman olan anne babasından ya da biri kafirse diğerinden izin almalıdır. Çünkü fert bazında bakıldığında anne babaya bakmak cihattan daha önceliklidir. Zira cihat “farz-ı kifaye”dir. Anne babaya bakmak ise “farz-ı ayn”dır. Bu yüzdendir ki İbn Abbas “Rumlara karşı savaşacağıma dair adakta bulundum. Fakat anne-babam bana engel oluyor.” diyen adama şöyle karşılık vermiştir: “Ebeveyninin sözünü dinle! Şüphesiz Rumlar senden başka kendileri ile savaşacak kişiyi bulurlar.” Bunun benzeri Hz. Ömer ve Hz. Osman’dan da rivayet edilmiş, Evzai ve Sevri başta olmak üzere bir çok alim de bu görüşle amel etmiştir.[6] Aynı şekilde hemen ödenmesi gereken borcu olan kimsede cihada gidemez. Bu hususta fakihler ittifak etmişlerdir. Fakat borcu ileri bir tarihte olan kişi ödeme yapacağı tarihten önce döneceğini biliyorsa alacaklısından izin almadan cihada çıkabilir. Fakat borcunu ödemek için gitmeyip beklemesi daha doğrudur.[7] Ayrıca, cihat ameliyesi, İslam toplumunda muhtemel bir başı bozukluğa ve anarşiye sebep olmaması için devlet başkanının izin ve idaresi doğrultusunda icra edilmelidir.

[1] Hicr(15): 85.
[2] Nahl(16): 125.
[3] Hac(22): 39.
[4] Nisâ(4): 75.
[5] Kurtubî, el-Cami’ li Ahkami’l-Kur’an, VI, 180.
[6] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, III, 220.
[7] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, III, 221.

Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:25:00 +0000

Soru: Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?
Cevap: Eşler karşılıklı rıza ile gebeliği önleyici tedbirler alabilirler. Bunun eski ve yeni bir çok yöntemi vardır. Yöntemlerin bir kısmı kadının hamile kalmasını engellerken bir kısmı da yumurtayı dışarı atmaktadır. Kadının hamile kalmasını engelleyen yöntemler içerisinde en yaygını ve ilk dönem Müslümanları tarafından da uygulanmış olanı azildir. Erkeğin cinsel ilişki sırasında sipermini dışarı akıtmasından ibaret olan azil, meşru kabul edilmiş ve Allah Resulü tarafından da yasaklanmamıştır.[1] Döllenmiş hücreyi dışarı atan yöntemler ise gebeliği önleyen azilden farklıdır. Zira bu yöntemlerde engelleme değil, cenini imha vardır. Bu yüzden fakihler tarafından çocuk düşürme başlığı altında değerlendirilmişlerdir. Gebeliği önleyici olarak bilinen fakat zaman zaman bunu engelleyemeyen, anne karnında oluşan cenini imha edip dışarı atma şeklinde fonksiyon icra eden spiral ise bu cihetle gebeliği önlemekten ziyade çocuk düşürmeye benzemektedir. Buna göre azil yapmak ya prezervatif kullanmak gibi yöntemlerle gebeliği önlemek caiz, üreyen hücreleri imha eden spiral gibi unsurları kullanmak ise caiz değildir

[1] Buhârî, Nikâh: 96; Müslim, Nikâh: 125-138.

Kaparo almak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:20:37 +0000

Soru: Kaparo (Arabûn) almak caiz midir?
Cevap: Kişi bir şey satın alır ve karşılığında satıcıya alınan malın bedelinden olmak üzere bir miktar para ya da başka bir şey verirse, taraflar arasında satış geçerli olduğunda ödenen miktar, toplam paradan düşülür. Aksi olursa ödenen miktar müşterinin satıcıya hibesi olur. Bu, muhayyerliğin müşteri lehine sabit olduğu bir alış veriştir. Çünkü alış verişi geçerli kılarsa kaparo ödenecek toplam paranın bir parçası, reddederse onu da kaybetmiş olur. Burada muhayyerlik belli bir zamanla kayıt altına alınmamıştır. Fakat alış veriş satıcı için bağlayıcıdır.Kaparonın hükmü hakkında fakihler ihtilaf etmişlerdir. Cumhura göre yasak ve sahih olmayan bir alış veriştir. Hanefilere göre fasit, diğerlerine göre ise batıldır. Çünkü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve selem) urbân satışını yasaklamıştır.[1]Ahmed b. Hanbel göre kaparo da bir mahzur yoktur. Çünkü Allah Resulü’ne alış-verişte kaparo almak sorulduğunda helal olduğunu belirtmiştir.[2] İnsanların satıcıları zarar kastıyla kaparo verip mallarının satışına engel olmaları durumunda örfü esas alıp kaparonın satıcı adına helal olduğu söylenebilir. Ayrıca helal ve haram olduğuna hükmeden tarafların istidlal ettikleri hadisler de zayıftır. “İslam Fıkıh Konseyi’de böyle bir alış verişin sahih olduğu yönünde fetva vermiştir.[3]

[1] İmam Mlik’in Muvatta’ında yer alan bu hadisi Ahmed, Nesai ve Ebû Davud rivayet etmektedir. Senedinde adı belirtilmeyen bir ravi vardır. Bir başka yerde ise bu ravinin adı belirtilmiştir. Bu cihetle söz konusu hadis zayıftır. Bkz. Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[2] Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[3] Bkz. Vehbe Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, V, 3434-35.

Sivrisinek kan emdiğinde abdest bozulur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:15:29 +0000

Soru: Namaz kılarken ya da abdestli olmayı gerektiren diğer durumlarda her hangi bir uzvumuza konan sivrisinek kan emdiğinde abdestimiz bozulur mu?
Cevap: Sinek, sivrisinek ya da büyük eşek arısı insanın her hangi bir uzvundan kan emdiğinde abdest bozulmaz.[1] Bu, namaz ya da namaz dışı durumlarda değişmez.

[1] Âlim b. el-Alâ, el-Fetâva’t-Tâtârhâniyye, I, 66; Ayrıca bkz. eş-Şeyh Nizamuddin, el-Fetâvâ’l-Hindiyye, I, 13.

Bekar kız çocuk emzirdiğinde süt anne olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:05:08 +0000

Soru: Bekarken bir çocuğu emzirmiştim. Sorum ise bekar bir kızın göğsünden süt emen çocuk, ona mahrem olur mu ayrıca süt akrabalığının gerçekleşmesi için belirlenen müddet ne kadardır?
Cevap: Süt emen çocuğun (radî’) belli bir zamana kadar bir kadının göğsünden (ya da göğsünden bir kaba boşaltılan) süt emmesi ile süt akrabalığı gerçekleşmiş olur. [1] Süt anneliğin gerçekleşmesi için Ebu Hanife, Malik ve Şafi’ye göre (radiyallahu anhum) kadının bekar, dul veya evli olup olmaması arasında bir fark yoktur. Her durumda da kadın süt annesi olur.[2] Süt emme yaşı ile ilgili ise Davud ez-Zahiri dışındaki bütün müçtehitler bir zaman tayininde bulunmuşlardır. Süt emen kişinin süt ile alakalı hükümlere muhatap olabilmesi yani radî’ kabul edilebilmesi için Ebu Hanife’ye göre çocuğun doğumundan itibaren 30; Züfer b. Hüzeyl’e göre 36; Ebu Yusuf, Muhammed b. Hasen eş-Şeybâni, Malik, Şafii ve Ahmed b. Hanbel’e göre ise 24 aya kadar süt emmesi gerekir. Tercih edilen görüş ise bu sonuncusudur.[3] Çünkü Allah Teala “sütten ayrılması iki yıl içinde olur.”[4], “Emzirmeyi tamamlatmak isteyen (baba) için, anneler çocuklarını iki tam yıl emzirirler.”[5] Buyurmaktadır. Bu tarihten sonra çocukların süt emmesi ile süt akrabalığı gerçekleşmez.

[1] Muhammed Muhyiddin Abdulhamid, el-Ahvalu’ş-Şahsiyye, Beyrut, 1984, s. 377.
[2] Abdulhamid, a.g.e., s. 378.
[3] Haskefî, ed-Dürrü’l-Muhtar, (Reddü’l-Muhtar içerisinde), Bulak, ty., II, 622.
[4] Lokman(31): 14.
[5] Bakara(2): 233.

Müslüman bir aile Gayr-i Müslimlerin çocuklarını evlat edinebilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:02:39 +0000

Soru: Amerika’da arkadaşım olan bir aile 10 sene evvel küçük bir çocuk evlat edindiler (niyetleri annesi babası ölmüş bir Amerika’lı çocuğu İslam’a kazandırmaktı.) Ardından bir ikincisini daha evlatlık edindiler. Üstelik kendilerinin de özürlü bir çocukları var. Şimdi evlatlıklar akil-baliğ oldular. Annelikleri olan arkadaşım onlarla yalnız kalamıyor, kocasının sürekli yanlarında olması gerekiyor. Bu durum hayatlarına maddi manevi çok yük getirmiş. Arkadaşımın ruh sağlığı bozulmuş “keşke bu yanlışı yapmasaydım” diyor. Amerika’da bu ailede misafir olan M. İslamoğlu ailenin tutumunu övmüş ve kadına; “sen onların annesisin” demiş. Ben de “artık bu noktadan sonra çocukları sokağa bırakamazsın. Allah bir yol açana kadar bekle!” dedim. Çocuklar şimdi Amerika’da İslamî eğitim yapan bir okula gidiyorlar, ancak biraz özentililer. İsyankar davranıp aileyi üzüyorlar. Olay katlanılması güç bir halde. Allah rızası için benden ehli sünnete uygun fetva bekliyorlar.
Cevap: Kişinin başkasının çocuğunu evlat edinmesine “tebennî” denmektedir. Araplar tebenniyi/evlat edinmeyi gerek cahiliyede gerekse de İslam’ın ilk yıllarında uygulamakta idiler.
Cahiliyye devrinde kişiye, birinin rengi ya da görüntüsü hoş göründüğünde kişi onu, kendi ailesine katar, erkek evladının aldığı kadar mirastan ona pay verirdi. Ayrıca onu, kendine nisbet eder, toplumda da “falanın oğlu falan” diye anılırdı. Allah Rasûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) de risaletle görevlendirilişinden önce Zeyd b. Harise’yi (radiyallahu anh) evlat edinmişti. Zeyd de, Mekke toplumunda “Zeyd b. Muhammed” olarak çağrılırdı.[1] Bu durum şu ayet-i kerime ininceye kadar devam etmiştir: “O (evlat edinilen çocukları) babalarına nisbet ederek çağırın. Bu, Allah katında daha (doğru ve) adaletlidir. Eğer babalarını bilmiyorsanız, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Hata ile yaptığınız bir işte size hiçbir günah yoktur. Fakat kasten yaptığınız şeylerde size günah vardır. Allah çok bağışlayandır çok merhamet edendir.”[2]
Bu ayet ile evlat edinme yasaklanmıştır. Çocukların gerçek babalarına nispet edilmeleri, babaları bilinmiyorsa “mevla/dost” ya da “din kardeşi” olarak olarak anılmaları emredilmiştir.[3] Böylece nesebten olan çocukların ve akrabaların mirastaki haklarının yok olması ya da ondan daha az almaları da engellenmiştir.
İslam “tebenniyi” kaldırdı. Fakat onun yerine herkese iyilikte bulunmayı emretti. Özellikle yetim ve bakılmaya muhtaç çocuklarla ilgilenmeyi teşvik etti. Allah Rasulü (sallallahu aleyhi ve sellem) de yetim çocuklarla ilgilenir, kendisine gelen hediyelerin önemli bir bölümünü onlara verir, meclisinde yer açardı. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) yetimlerin yetiştirilmeleri, gerekiyorsa evlere alınıp himaye edilmeleri ve haklarının korunması hususunda da ısrarla durmuştur. Bu noktada hassasiyet gösterenleri cennetle müjdelemiştir: “Yetimi koruyan ile ben cennette -şehâdet ve orta parmak gibi- yan yana olacağız.”[4] buyurmuştur. Bu hadis-i şerife göre Müslüman birinin kimsesi olmayan çocukları alıp yetiştirmesi büyük ecir kazanmasına vesile olur. Fakat bu kesinlikle evlat edinme şeklinde olmamalıdır. Zira evlat edinme durumunda çocuk kendisine varis olmakta, bu durumda varsa kendi çocuğunun, yoksa kendisine varis olan diğer yakınlarının mirastaki payları ya iptal olmakta ya da azalmaktadır. Varislerin kimler olduğu bizzat ayeti kerimelerle belirlenişi dikkate alındığında, bu durum bir anlamda Allah Teala’nın tasarrufuna müdahale anlamına gelmektedir.
Ayrıca -ayet-i kerimede belirtildiği gibi- evlat edinen kişi ile çocuk arasındaki münasebet, evlatlığın kişinin çocuğu değil, dostu ya da din kardeşi olması şeklindedir. Buna göre çocukla evlat edinen kişiler birbirlerine namahremdirler. Bu yüzden evlat edinen eşlerle, karşıt cins olan evlatlıklar akil-baliğ olduklarında, kesinlikle baş başa aynı ortamda kalamayacakları gibi, seyahat de edemezler.
Ezcümle evlat edinme ayet-i kerime ile yasaklanmıştır. Vahiy Efendimiz’le kesildiğine göre ilahi bir tasarrufla çıkış yolu beklemek yanlıştır. Fakat söz konusu kişiler kimsesiz çocuklara kol kanat gerdiklerinden hayırlı bir amel yapmış –inşaallah- büyük ecir almışlardır. Bundan sonra çocuklarla münasebetlerini birbirlerine namahrem olduklarını göz önünde bulundurarak yürüteceklerdir. Onlara önceden olduğu gibi maddi ve manevi destekte bulunmaya devam ederlerse bu da hayırlı bir amel olur.
Evlat edinen aileye çocukların gerçek anlamda ebeveyni olduklarını söylemek, evlat edinmeyi yasaklayan ayetle çelişmektedir. Ayrıca çocukların gerçek babalarını inkar edip onları evlat edinen kişiyi baba olarak kabul etmeleri ahiretlerini de zarar verir. Nitekim Efendimiz, babasını inkar edip başka bir kimseye mensup olduğunu söyleyen kişinin lanetlendiğini bildirmiştir.[5]
Not: Eğer bahsedilen çocuklar babalarından ya da bir kurumdan alınmamış sokak vb. yerlerde bulundular (lagîd) ve bu yüzden de babalarının kim olduğu bilinmiyorsa bu durumda çocukları bulan kişiler nesebleri meçhul olduğundan onlar üzerinde neseb iddiasında bulunabilirler.[6] Bu durum evlat edinmeden farklıdır.

[1] el-Cassâs, Ahkâmu’l-Kur’an, Beyrut, ty., III, 464.
[2] Ahzâb(33): 5.
[3] Bkz. Zekiyyuddin Şaban, el-Ahkâmu’ş-Şeriyye, Bingazi, 1993, s. 591.
[4] Buhari, Edeb/24; Müslim, Zühd/2; Ebû Davud, Edeb/131.
[5] Buhârî, el-Menâkıb, 5; Ferâiz, 26; Müslim, el-İman, 112, 14, 15.
[6] Muhyiddin Abdulhamid, el-Ahvâlu’ş-Şahsiyye, Beyrut, 1984, s. 371.

Cami lojmanı öşür ile yapılabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 13:57:49 +0000

Soru: Köyümüzdeki caminin lojmanını köylülerin öşürleri ile yapabilir miyiz?
Cevap: Zekat, Kur’an-ı Kerimde belirtilen sekiz sınıf insandan birine verilir ve temlik edilir. İlgili ayeti kerime şöyledir: “Sadakalar (zekatlar) Allah’tan bir farz olarak ancak fakirler, düşkünler, zekat toplayan memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlarla ( özgürlüğüne kavuşturulacak) köleler, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış yolcular içindir.”[1] Verilecek yerler itibariyle öşür zekat gibidir.[2] Günümüzde zekat memuru, müellefe-i kulub (bu meselede Hz. Ömer’in uygulaması esas alınır) ve köle hakikaten ya da hükmen olmadığından zekat verilecek kimseler beş sınıfa inmiştir.
Cami, medrese ya da cami lojmanı gibi yerler söz konusu sınıflar içerisinde yer almadıklarından onları yapmak ya da tamir etmek için zekat ya da öşür kullanılamaz. Eğer bu gibi yerlere zekat verilirse iade edilmelidir. Ayrıca zekat ve öşür bu sınıflardan birine temlik edilmelidir. Cami ya da lojmanı yaptıran mütevelli heyeti zekat alacak sınıflardan birine dahil olmadığından temlik gerçekleşmiş olmaz.

[1] Tevbe(9): 60.
[2] Ali el-Kârî, Feth-u Babi’l-İnaye, Beyrut, 1997,I, 531.

İki yaşını doldurmamış iri bir sığır kurban olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 13:56:15 +0000

Soru: İki yaşını doldurmayan fakat halkın ifadesi ile “kapak atan” olarak bilinen sığır cinsi hayvanlar kurban edilmektedir. Kapak atmak ölçü olarak kabul edilebilir mi?
Cevap: Müslim’in rivayet ettiği hadisi şerifte belirtildiği gibi kurban edilecek hayvanların “senîy” olmaları gerekir. “Senîy”; koyun ve keçinin biri bitirip ikiye, sığır ve mandanın ikiyi bitirip üçe, devenin de beşi bitirip altıya girmiş olanına denir. Ancak sadece koyun, bir yaşını bitirmiş diğer koyunlarla karıştırıldığında onlardan ayırt edilemeyecek kadar gelişmiş ve de altı aydan büyükse kurban olur. Fakat keçi böyle değildir. Bu yaş sınırlarının altında kalan hayvanlardan kurban olmaz.İki yaşını bitirmemiş sığır ister büyük isterse de küçük yapılı olsun kurban edilemez.[1]

[1] Zeylaî, Tebyînu’l-Hekâik, (Hâşiyetu’ş-Şelebî), VI, 484.

Nişanlı bir bayan başka bir erkekle istemeyerek yakınlaşsa zina olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 13:54:34 +0000

Soru: Nişanlı bir bayan başka bir erkekle istemeyerek yakınlaşsa ve erkek elini tutsa ya da öpse zina olur mu? Bayan tövbe etse kabul olur mu? Nişanlısına bunu anlatmak zorunda mıdır? Kul hakkı burada geçerlimidir?
Cevap: Nişanlı kişiler bir birlerine temas etme, el ele dolaşma gibi hususlarda yabancı kişiler gibidirler. Erkek nişanlısı ile gerek bakmak gerekse de başka bir amaç için baş başa bir araya gelemez. Konu ile alakalı olan hadis-i şerif[1] sadece bakmaya müsaade ettiğinden baş başa kalmak gibi diğer durumlar haram olarak devam eder.[2] Çünkü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve selem): “Bir erkek, kadınla yalnız olarak bir araya gelirse mutlaka üçüncüleri şeytan olur.”[3] buyurmaktadır. Taraflar bunu bir birlerine anlatmakla yükümlü oldukları gibi, kendilerine sahip çıkmakla da sorumludurlar. Bu durumda olan kişiler tövbe eder, yaptıkları akıllarına geldiğinde pişmanlık duyar ve bir daha yapmama noktasında kesin irade gösterirlerse, Allah Teala affedicidir. Nitekim Allah Rasulü şöyle buyurmaktadır: “Tövbe, öncesini kesip atar.”
Not: Sorunuzda kastettiğiniz nişanlınızdan başka bir erkekse, bilmelisiniz ki, kadının eşine karşı olan vazifelerinden biri de kendisinin ve eşinizin şerefini lekeleyecek davranışlardan kaçınmasıdır.[4] Siz böyle davranarak bunu ihlal ettiniz. Bu durum birinci sorudan daha kapsamlı bir haramdır. Zira hem namahremin eli tutulmuş hem de nikah akdinin gereğine aykırı davranılmıştır.

[1] Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince, “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.” buyurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, Hıtbe, XIX, 201.
[3] Tirmizi, Fiten, H. no: 2091
[4] Muhyiddin Abdulhamid, el-Ahvâlu’ş-Şahsiyye, Beyrut, 1984, s. 118.