Fetvahane -Fetva Sor - Fetva » Fetva

Kalbi Mühürlenenlerinin Hidayet ve Dalaleti

admin — Sun, 14 Jun 2009 21:43:30 +0000

Soru: Kur’an’da “Allah onunla birçok kimseyi saptırır, birçoklarını da hidayete yöneltir?”, “O dilediğini saptırır, dilediğini de doğru yola (hidayete) iletir.” buyrulmaktadır. Madem saptıran ve hidayete erdiren Allah’tır, neden sapıtanıara ceza takdir ediyor. Ya da neden bütün insanları hidayete erdirmiyor? Kalbi mühürlenen insanların (Bakara:7) hidayetin kapalı yollarında gerçeği bulmaları mümkün müdür?

Cevap: İslam, her şeyi yoktan var eden Allah Teala’ya tam bir teslimiyeti gerektirir. Teslim olanlar, var edeni değil, kendilerini sorgularlar. Yaratılan yaratana “niçin” diye soramaz. Sadece ilahi emirlerin hikmetlerini araştırır. Çünkü Allah Teala mutlak hüküm sahibidir. O, yaptıklarından dolayı sorgulanamaz. “Yaratmak da emretmek de O’na (1) mahsustur.” Mutlak anlamda sorgulama Allah Teala’ya aittir. O, insana yaptıgı ya da yapması gerekirken terk ettigi her şeyin hesabını sorar. Çünkü İnsan dünyaya imtihan için gelmiştir. Nasıl imtihanda soruların gizli kalması, gerekli kitap, makale ve notların okunması için gerekliyse; gaybi konuların izhar edilmemesi de ilahi emirlere ve yasaklara uyulması için zorunludur. Aksi durumda imtihan asıl maksadından uzaklaşmış olur. Bu durum tıpkı ögrencilerin hocaya, neden bize dönem başında imtihan sorularını vermiyorsunuz ya da neden bizi cevap hazırlamakla sorumlu tutuyorsunuz? şeklindeki itirazları gibi mantıksız olur.
Ulema felsefenin sorgulamacı şımarık aklına karşı, Kur’an’da anlatılanı anlatıldıgı gibi anlama anlayışı üzerine ibtina eden tefsir usulünü geliştirmiş ve ayetleri o çerçevede tefsir etmiştir.
Bunu yaparken ayetleri bütüncül okumaya; Kur’ani Kur’an’la tefsir etmeye özen göstermişlerdir.
Sorudaki “hidayet” ve “dalalet” ayetlerini, bahsi geçen usul çerçevesinde anlama gayreti içerisinde olanlar, Allah Teala’nın “hidayet” ve “dalalef’! insanların dilernesi ile yarattıgını idrak edeceklerdir. Bunun içindir ki, Kur’an birçok yerde “dalalen günahkarlara nispet etmektez, insanların dilemesin vurgu yapmaktadır: “Allah zalimleri saptırır.”(3)
“Dogrusu Allah kafirler toplulugunu hidayete erdirmez.”(4) Yine “Fir’avn kavmini saptırdı.”,(5)” “Samirı onları yoldan çıkardl.”(6) ayetleri de. “dalalet”in insanın dilernesi ile oldugunu desteklemektedir. Bu noktada Allah Teala’nın insanlara bir zorlaması söz konusu degildir. O insana dogru yolu gösterir, tercihi ise kendisine bırakır(7) fakat “kullarının küfrüne de razı olmaz.”(8/)
İddia edildigi gibi Allah Teala insanlar için “dalalet”i yaratıp, iman etmelerine engel olursa, onlara kitaplar indirmesi ve peygamberler göndermesinin bir anlamı kalmaz.(9) Kul sapıtmak istemesine ragmen Allah onu korursa bu lütuf; eger fiili bütünüyle onun istegine bırakırsa bu adalet olur.
Soruda zikredilen ayetler ilahi adaleti desteklemektedir. Zira Cenab-ı Hakk “dalalet”ten söz eden ayetin devamında; “Verdigi misalle Allah ancak fasıkları saptırır.” (10) buyurmaktadır. Buna göre sapıtma zorunlu bir ameliye degil, kişinin fıskından kaynaklanan bir durumdur. “Muttakiler”in hidayet üzere olmaları da böyledir. Nitekim “O (kitap) muttakiler için bir yol göstericidir.” buyurulmaktadır.”(11)

İnsanların “muttaki” ya da “fasık” olmaları kendi güç ve istekleri çerçevesinde gerçekleşmektedir. Nitekim “muttakiler”den bahseden ayette belirtilen “gayba inanır, namaz kılar ve kendilerine verdigimiz mallardan Allah yolunda harcarlar.” ile “fasıklar”dan söz eden ayetin devamında belirtilen “Allah’a kesin söz verdikten sonra sözlerinden dönerler. Allah’ın ziyaret edip hal ve hatırını sormasını istedigi kimseleri ziyaretten vazgeçerler, yeryüzünde fitne ve fesat çıkarırlar.”(12) ayetinde ifade edilen slfatların(13) hiçbirisi insanıngüç ve hürriyetini kapsamı dışında değildir. Dileyen bunlardan birin seçebileceği gibi terk de edebilir.İlk üçünü yapan “hidayet”i seçerek müttaki, son üçüyle amel edenler de “dalalet”i seçerek fasık olur.

“O diledigini saptırır, diledigini de dogru yola iletir.”(14) mealindeki ayet ‘âmm oldugundan ancak onu tahsis eden (sınırlandıran) diger ayetlerle anlaşılabilir. Nitekim söz konusu ayet “Onlar yoldan sapınca, Allah da kalplerini saptırmıştı.”(15) ayeti ile tahsis edilmektedir. Kalbin mühürlenmesi de böyledir: “Allah büyüklük taslayan her zorbanın kalbini mühürler.”(16) Görüldügü gibi “hidayet” ve “dalalet” kavramları cebri mütalaalara gerekçe teşkil etmekten uzaktır. Çünkü ayetler, Cebriyye’nin, kulu fiillerinde mecbur kabul eden ve onun kendine has güç ve iradesinin oldugunu inkar eden görüşünü reddetmektedir. Olacak her şeyi olmadan önce bilen Allah Teala, insanı dogruya ulaştıracak akılla ve mükellef olmasını gerektirecek donanımda yaratmıştır. Ona uyması için emir, sakınması için de yasaklar göndermiştir. Onu ezeli ilmi ile hakkında önceden bildiklerinden dolayı degil, gönderdigi emir veyasaklara uyup-uymaması açısından sorumlu tutar.(Fakat insanın ameli durumu hiçbir zaman Allah Teala’nın bilgisi ile çelişmez.) Dolayısıyla insanlar itaatkar ya da asi olmaları noktasında özgürdürler.

Buna göre hidayetin yollarını kapatmak ya da açmak akıllı varlık olan insanın dilemesi ile gerçekleşen bir durumdur.Dünya, sınıfı geçen ya da kalan ögrenciler gibi, isyankarla itaat eden kulların belirlendigi yerdir.

Dipnotlar:
1-A’raf(7): 54.
2-Fahruddın er-Razı, et-Tefsıru’I-Kebfr, ll, 129.
3-İbrahim(14): 27.
4-Maide(S): 67.
5-Tiihil(20): 79.
6-Tiihil(20):85.
7-İnsan(76): 3.
8-Zümer(39): 7.
9-er-Razl, ea.g.e., II, 128.
10Bakara(2): 26.
11-Bakara(2): 2.
12-Bakara(2): 27.
13-Bkz. Muhammed Tahir İbn Aşilr, et-Tehrır ve’t-Tenvır, I, 367. 14-Nahl(l6): 93
15-Saff(61): 5.
16- Mü’min(40): 35.

Hz. Adem’in Yaratılış Merhalesi

admin — Sun, 14 Jun 2009 21:16:28 +0000

Soru: İnsan neslinin ilk oluşumundan bahseden ayetlerde Hz. Adem’in toprak, çamur ve kurutulmuş topraktan yaratıldığı bildirilmektedir. Tenakuz gibi görülen bu durum nasıl anlaşılmalıdır?

Cevap: Kur’an-ı Kerim kendisinde tenakuz olmayan yegane kitaptır. “Ona önünden de, ardından da batıl gelemez. O, hikmet sahibi çok övülen Allah’tan indirilmiştir.”l Kur’an-ı Kerim Arap edebiyatının ve mantık kurallarının bütün inceliklerini muhtevi oldugundan bazı ayetlerin anlamı ancak geniş araştırmalar neticesinde tespit edilebilir. Fakat anlayanın eksik bilgisi ya da anlama melekesinin zayıf olması buna engel olur.Hz. Adem’in yaratılmasından bahseden ayetlerin anlaşılabilmeleri de derin bilginin yanı sıra Kur’an-ı Kerim’e bütüncül bakmayı da gerekli kılmaktadır. Allah Teala, Hz. Adem’i turab/toprak,2 tinlçamur3 ve selsal/(pişmiş) kuru balçıktan 4 yarattıgını bildirmektedir. Ayetlerde zikredilen üç kelimenin her biri, yaratılışın bir evresine tekabül etmektedir. Bu durum kişinin evim; “topraktan, çamurdan veya tuğladan bina edilmiştir.” demesinden farksızdır. Bu ifade de, evin inşaatında kullanılan malzemenin oluşum süreci ile ilgili bilgi verilmektedir. Evde kullanılan malzemenin cinsi topraktır. Toprak, tuğla olabilmek için kendinin bir çeşidi olan çamura dönüşmüştür.
Tuğla da çamurun bir çeşididir. Örnekte de görüldügü gibi topraktan tuğlaya doğru bir tekamül söz konudur. Bu durumda topragın evrelerinden herhangi birini esas alarak ev bazen topraktan bazen de tuğladan yapılmıştır demek yanlış olmadı gı gibi oluşum süreci ile alakalı nokta bilgi verdiginden hakimane bir izah olur. Aslı pamuk olan bir elbisenin oluşum sürecini anlatırken de, elbisenin; pamuk, iplik veya kumaştan yapıldıgını söylemek de tekamülün bir gereğidir. Yaratılış la ilgili ayeti kerimeler de böyledir. Allah Teala ayetin siyak ve sibakına göre toprak, çamur ya da kurutulmuş balçığı zikreder. Hal böyleyken bu durumun bir tenakuz teşkil ettigini iddia etmek, ya katıksız bir cehaletten ya da onulmaz bir inkardan kaynaklanmaktadır.

Dipnotlar:
1- Fussi let(41): 42.
2- Filtl r(3S): lL.
3- Mü’miniln(23): 12.
4- Hicr(lS): 26.

Önemli Buluşlara İmza Atan Kafirlerin Ameli

admin — Sun, 14 Jun 2009 18:46:33 +0000

Soru: İnsanlık için önemli buluşlara imza atan fakat gayr-i Müslim olarak ölen kişiler azab görecek mi?
Cevap: Gayr-i müslim olarak ölen kişilerin cehenneme girecegi hususunda ittifak eden ulema, içlerinde insanlık adına faydalı işler yapanların cehennemde görecegi azabın hafifletilip-hafifletilmemesi noktasında ise ihtilaf etmişlerdir. Birinci görüşe göre, yaptıkları iyi işler sebebiyle bazı kafirlerin azabı hafifletilecektir. Zira cehennem ehlinin görecegi azabın derecesi, onları cehenneme sokan amellerinin farkııııgına göre olacaktır. Nitekim Allah Teala şöyle buyurmaktadır: “Herkesin amellerine göre dereceleri vardır.”1 İkinci görüşe göre ise, kafir olarak ölen kişinin azabı hafiflemez.

Yaptıgı iyiliklerden de istifade edemez. Nitekim Allah Teala şöyle buyurmaktadır: “Onların yaptıkları bütün amellere yöneldik ve onları dagılmış zerreciklere çevirdik.”2 Müfessirler bu ayeti tefsir ederken, “kafider amellerini Allah Teala’ için yapmadıklarından onların tamamı geçersizdir.”3 ;”küfürleri sebebiyle bütün amelleri iptalolmuştur.” demektedir. Başka bir ayette ise şöyle buyrulmaktadır: “İnkar edenlere gelince; onların amelleri ıssız bir çöldeki serap gibidir. Susamış kimse onu su sanır. Yanına geldiginde hiçbir şey bulamaz.”4 Tıpkı serap gören kişi gibi kafir de kıyamet günü yaptıgı amellerden hiçbir şey elde edemez. Sonuç olarak şöyle söylenebilir: Yaşadıkları toplumlarda fakirlere yardımda bulunan, okul, yetimhane ya da darulaceze gibi hayır müessseleri inşa eden insanların niyetlerine göre mükafatları takdir edilir. Eger kişi hayrı, Allah Teala’nın rızasını kazanmak için yaparsa mutlaka karşılıgını görür.
Böyle bir amelde, yalan ve riya gibi vasıflar olmadıgı gibi tam bir dogruluk ve samirniyet vardır. Bunun için mükafat görür. Zira Cenab-ı Hakk kimsenin hayrını zayi etmeyecegi gibi karşılıgını da verecegini bildirmektedir: “Hayır olarak ne harcarsanız -hiç hakkınız yenmeden- karşılıgı size tastamam verilecektir.”5 Kafider Allah Teala’nın rızasını kazanmak gibi bir gayeye sahip olmadıklarından amellerinin karşılıklarını göremezler. Kafirler yaptıkları iyiliklerden dolayı bir ecir alamazlar fakat ilahi adaletin bir tecellisi olarak azablarının bir kısmı kendilerinden hafifletilebilir. Kul hakkına tecavüz edenlerle aynı derecede bir azab görmezler.
Fakat mutlak olarak azabtan da kurtulamazlar.
Nitekim Cenab-ı Hakk şöyle buyurmaktadır: “Sonra her milletten, çok merhametli olan Allah’a daha çok asi olanlar hangileri ise onları çekip çıkaracagız.
Sonra oraya girmeye en layık olanları muhakkak ki en iyi biz biliriz.”6

Dipnotlar:

l-En’am(6): 132.
2-Furkan(25): 23.
3-et-Taberı, Cami’u'lBeyan, IX, 380.
4-NCır(24): 39.
5-Bakara(2): 272.
6-Meryem(19): 6970.

Bayramdan önce satın aldığımız kurbanlıkların sütünden istifade edebilir miyiz?

admin — Mon, 01 Jun 2009 14:31:05 +0000

Soru: Bayramdan önce satın aldığımız kurbanlıkların sütünden istifade edebilir miyiz?
Cevap:Kişi hayvanı kurbet maksadıyla bir bütün olarak satın aldığından kurban etmeden önce yününden olduğu gibi sütünden de istifade etmesi mekruhtur.[1] Çünkü süt sağma ve yün kırpma hayvanda noksanlığa sebep olur. Kurbanlık ise onu noksan kılacak şeylerden uzak tutulmalıdır. Sağılmayan sütün kurbanlık hayvana zarar vermesi durumunda memelere su serpilerek hayvan rahatlatılır. Kurban bayramına çok zaman olması bu yöntemi başarısız kılarsa süt sağılarak fakirlere sadaka olarak verilir.[2] Kişi sütü telef ettiği ya da içtiği takdirde mislini veya kıymetini tasadduk eder.

[1] Merğinanî, el-Hidaye Şerh-u Bidâyeti’l-Mübtedî, IV, 358.
[2] Ayni, el-Binâye Şerhu’l-Hidâye, XII, 56.

Gayr-i Müslimler camilere girebilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 15:09:33 +0000

Soru: Papa Türkiye ziyaretinde Sultan Ahmed Camii’ne girdi. Gayr-i Müslimlerin camilere girmesi caiz midir?
Cevap: Hanefilere göre kafirler Mescid-i Haram dahil bütün camilere girebilirler.[1] “Artık bu yıllarından sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar.” ayetindeki “felâ yegrabû/yaklaşmasınlar” ifadesi bu yıllarından (h. 9) sonra çıplak halde hacc ve umre etmesinler anlamındadır. Buna göre ayet, müşriklerin mescide yaklaşmalarını değil hacc yapmalarını yasaklamaktadır.[2] Nitekim Sakîf Heyeti Mekke Fethi’nden sonra Allah Resulü’ne geldiklerinde Efendimiz onları mescidde ağırlamış, sahabenin “onlar necis bir topluluktur.” ifadesine karşı ise, necis olmalarının mescide girmelerine mani olmayacağını belirtmiştir. Bu da göstermektedir ki küfürden kaynaklanan necaset kafirin mescide girmesine engel teşkil etmez.[3] Nitekim Hudeybiye Anlaşması’nı yenilemek üzere Medine’ye gelen Ebu Süfyan mescide girmiştir.[4]İmam Malik’e göre müşrikler mescidlere ancak davaların mescitlerde görüldüğü yerlerde hakimin huzuruna çıkabilmek gibi ihtiyaç hissedilen hallerde girebilirler.[5] Şafii ve Hanbeli fakihlere göre de Mescid-i Haram haricindeki mescitlere ihtiyaç duyulduğunda müslümanların izniyle girebilirler. Çünkü ayet Mecid-i Haram’la alakalıdır. Eşyada asıl olan mübahlıktır. Ayrıca Taif Halkı müslüman olmadan önce Medine’ye geldiklerinde Allah Resulü onları Mescid’te ağırlamıştır.[6] Buna göre gayr-i müslimler maddi pislikten arınmış bir şekilde mescitleri ziyaret edebilirler.

[1] Komisyon, el-fetâvâ el-Hindiyye, V, 246; Ayni, el-Binaye, IX, 372.
[2] Ebubekir Ahmed b. Ali el-Cessas, Ahkâmu’l-Kur’an, Beyrut, t.y., III, 115.
[3] el-Cessas, a.g.e., III, 114.
[4] İbn Nüceym, el-Eşbah ve’n-Nezair, ; Cassas, Ahkamu’l-Kur’an, Vehbe Zuhayli, el-Fikhu’l-İslami ve Edilletuhu, IX, 2689.
[5] el-Cessas, a.g.e., III, 114.
[6] Zuhayli, a.g.e., IX, 2690.

Adak sahibi niçin adağının etinden yiyemez?

admin — Sat, 30 May 2009 15:08:24 +0000

Soru:Kurban kesen kişi, kurbanının etinden yerken adak sahibi niçin adağının etinden yiyemiyor?

Cevap: Adak yapan kişi, tasaddukta bulunmaktır. Bu yüzden adakta bulunan sadaka sahibinin adağından yemesi ya da zengin birini yedirmesi caiz olmaz.[1] Fakat kurban böyle değildir.

[1] Ali el-Karî, Feth-u Babi’l-İnaye, Beyrut, 1997, III, 78.

Kurbanlık hayvanın ağzında ne kadar diş olmalıdır?

admin — Sat, 30 May 2009 15:07:34 +0000

Soru: Kurbanlık bir hayvanın ağzından ne kadar diş dökülürse o hayvan kurban edilmez?
Cevap: Bir hayvanın kurban olabilmesi için dişlerinin çoğunun mevcut olması gerekir. Fakat bir görüşe göre ağzında ot yiyecek kadar diş olan hayvanlar da kurban edilebilir.[1]

[1] Haskefi, ed-Dürrü’l-Muhtar, Beyrut, 2003, VIII, 469.

Satranç oynamak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 15:05:55 +0000

Soru: Satranç Oynamak Caizmidir?
Cevap: Hanefi, Maliki ve Hanbeli fukahasına göre satranç oynamak haramdır. Şafilere göre ise mekruhtur. Mekruh olduğunu söyleyenler dini hayata dönük bir faydasının olmamasına ve ona ihtiyaç duyulmamasına dikkat çekmişlerdir. Bu görüşte olanlara göre oynanmaması evladır. Fakat haram değildir. Zira İbn Abbas, İbn Zübeyr, Ebu Hureyre ve Said b. Müseyyeb’in satranç oynadıkları rivayet edilmektedir. Haram olduğuna dair de bir nass varid olmamıştır. Ayrıca hakkında nass olan oyunlar cümlesinden de değildir. Satranç oynamak zihnin işletilmesi ve anlama kabiliyetinin kuvvetlendirilmesini de temin eder.Haram olduğunu söyleyenler ise Hz. Ali’nin sözüyle istidlal etmektedirler: Hz. Ali radiyallahu anh satrançın kumar olduğunu söylemiştir. Satranç oynayan bir topluluğa uğradığında şöyle demiştir: “Meşgul olduğunuz şu putlar da ne oluyor?”Şayet satranç oynayan taraflardan her ikisi ya da birisi ortaya bir bedel kor yenen de yenilenden onu alırsa bu haram olur.[1]Kitap okuma ya da deney ve gözlem de bulunma gibi zihni kuvvetlendiren aktivelere kıyasla satranç oynamak vakit israfıdır. Bu yüzden cumhurun görüşünü dikkate alıp haram olduğunu söylemek daha isabetlidir.

[1] Vehbe Zuhayli, el-Fikhu’l-İslami ve Edilletuhu, Beyrut, 2004, IV, 2664-5.

Çift cinsiyetlilerin tekfin ve techizi nasıl yapılır?

admin — Sat, 30 May 2009 15:04:58 +0000

Soru: Hünsa-i müşkilin tekfin ve techizi nasıl olur?
Cevap: Çift cinsiyeti olan ve her iki cinsten birine yakınlığı tesbit edilemeyen kişiler öldüklerinde teyemmüm edilirler. Defn edilirken ise cesetlerinin üzeri örtülür, mezara da mahremleri tarafından konulurlar. Yaşarken ipek elbise giymez, takı takmaz fakat öldüğünde kadın gibi kefenlenirler.[1]

[1] İbn Nüceym, el-Eşbah ve’n-Nezair, Beyrut, 1998, s. 356

Cinlerden peygamber gelmiş midir?

admin — Sat, 30 May 2009 15:03:53 +0000

Soru: Cinlerden peygamber gelmiş midir?

Cevap: Mukatil ve Dahhak, “Allah Teala insanlardan olduğu gibi cinlerden de peygamberler göndermiştir.” demektedir. Mücahid göre ise insanlardan peygamber, cinlerden ise uyarıcılar gelmiştir.[1]Cumhura göre cinlerden peygamber gelmemiştir. İnsanlar gibi cinlerden de peygamber geldiğini savunan müfessirlerin istidlal ettiği “Ey cin ve insan topluluğu! İçinizden size ayetlerimi anlatan ve gününüzün gelip çatacağı kakkında sizi uyaran peygamberler (rusul)gelmedi mi?[2] ayeti hakkında cumhur şöyle demektedir: “ayette geçen ‘rusul’ kelimesi ‘rasullerin sözlerini dinleyen ve duydukları ile kavimlerini uyaran peygamberlerin elçileri’ anlamındadır.[3] Ayette geçen “içinizden/minküm rasuller” ifadesi “birinizden/min ehadiküm” anlamındadır. Nitekim “O, denizlerin her ikisinden de inci ve mercan çıkarır.” ayetinde geçen “her ikisinden/minhuma’dan” kasıt da “min ehadihima/birisinden”dir. Zira inci ve mercan tatlı sudan değil acı sudan çıkar. Tercihe şayan olan cumhurun görüşüdür.

[1] Abdullah Muhammed b. Ahmed Kurtubi, el-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, Beyrut, 2000, VII, 57.
[2] En’an(6): 130.
[3] İbn Nüceym, el-Eşbah ve’n-Nezair, Beyrut, 1998, s. 364.

Mescid-i Aksa niçin bu adı almıştır?

admin — Sat, 30 May 2009 15:02:00 +0000

Soru: Mescid-i Aksa nerededir ve niçin bu adı almıştır?

Cevap: Kudüs şehrindeki meşhur mescide, Mescid-i Aksa denir. Kişiler orada günahtan temizlendiklerinden bu adı almıştır. Ayrıca Mescid-i Haram’a uzak olduğundan dolayı da el-Aksa adını aldığı[1] söylenmektedir. Mescid-i Aksa, müslümanların iki kıblesinden ilki ve harem bölgelerin üçüncüsüdür.

[1] Abdullah Muhammed b. Ahmed Kurtubi, el-Camiu li Ahkâmi’l-Kur’an, Beyrut, 2000, X, 212 ?

Namaz kılanın önünden geçilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:59:48 +0000

Soru: Mescid-i Haram’da namaz kılarken önümüzden insanlar geçiyor, bu durumda ne yapmak gerekir?
Cevap: Hanefilere göre Mescid-i Haram’da namaz kılan kişi önünden geçene engel olmaz. Çünkü Allah Resulü (s.a.v.) Mescid-i Haram’da Benû Sehm kapısı tarafında namaz kılarken insanlar önünden gelip geçiyordu. Onunla insanlar arasında da sütre yoktu.[1] Bu durum, tavaf eden kişilere haml edilir. Zira tavaf da namaz gibidir. Bu yüzden önünden geçilen kişi namaz kılanlardan oluşan safların arkasında ki kişi gibidir.[2]

[1] Ebu Davud, II, 518.
[2] Muhammed Emin İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, I, 427.

Fotoğraf caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:58:48 +0000

Soru: Fotoğraf caiz midir?
Cevap: Alimler, fotoğrafın hükmünde ihtilaf etmişlerdir. Konu ile alakalı ilk müstakil risaleyi[1] kaleme alan Muhammed Bahît el-Mutîî fotoğrafın, canlıların resimlerini çizmekten farklı olduğunu söylemiştir. Ona göre fotoğraf belli cihazlarla cismin gölgesini tesbit etmekten ibarettir. Bir şeyin gölgesini tesbit etmek heykel yapmak olmadığı gibi resim çizmek gibi de değildir. Fotoğraf, aynanın ya da suyun önünde durulduğunda suretin bu cisimlerde görünmesi gibidir. Fotoğrafın caiz olduğunu söyleyenlere göre fotoğrafın haram olan resimlere kıyas edilmesi de batıldır. Çünkü aralarında kıyas işlemi yapılacak iki meselenin illetlerinin müşterek olması kıyasın şartlarındandır. Fakat canlı resimlerini çizmek ya da heykel yapmakla fotoğraf çekmenin illetleri müşterek değildir. Resimlerin haram olmasının illeti putçuluk korkusu ve Allah Teala’nın yaratmasına benzetmekten sakınmaktır. Bu gün herkes bilmektedir ki fotoğraf çeken kişi, ne bir şey yaratıyor, ne icad ediyor, ne yaratmayı düşünüyor, ne de yoktan bir şey var ettiğini zannediyor. Bunu fotoğrafçı bildiği gibi alim cahil, ümmi, kültürlü, köylü şehirli de biliyor.[2] Fotoğrafın caiz olduğunu söyleyenler onu çizilen resimden tam olarak ayırt edememişlerdir. Bu yüzden fotoğrafın her türüne caiz demek yerine kimlik kartı, pasaport gibi evraklarda kullanılan ve insan vücudunu tam olarak yansıtmayan türlerine cevaz vermek daha doğrudur.

[1] Muhammed Bahît el-Mutîî, el-Cevabu’ş-Şafi fî İbahati’t-Tasvîri’l-Futuğrafî (Ahkamu’tasvîr içerisinde), s. 83-111.
[2] Muhammed el-Habeş, Ahkamu’tasvîr fi’l-Fıkhı’l-İslami, s. 62.

Cuma Hutbesi Türkçe okunur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:57:37 +0000

Soru: Cuma Hutbesinin Türkçe okunmayacağını söyleyenler var, bu doğru mudur?
Cevap: Alimler hutbenin cumanın şartı olduğu noktasında icma etmişlerdir. Fakat Arapça okunup okunmaması noktasında ihtilaf etmişlerdir. Çoğunluk, cemaat Arapçayı bilmese dahi hutbenin Arapça olmasını şart koşmuştur. Görüşlerini, hutbenin farz bir ibadet olduğu bu yüzden de namazdaki teşehhüt ve iftitah tekbiri gibi Arapça olarak irat edilmesi gerektiği üzerine bina etmişlerdir. Ayrıca Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de hutbelerini Arapça irat etmiştir.Ebu Hanife’ye göre ise, hatib Arapça bilse dahi, hutbeyi Türkçe ya da başka bir dilde okuyabilir.[1] Ancak bu şekilde, insanlar hutbeden istifade edebilirler. Allah Teala da “Biz her peygamberi, ancak kendi kavminin diliyle gönderdik ki, onlara (Allah’ın emirlerini) iyice açıklasın.”[2] Bir millete Allah’ın emirleri ancak onların dilleriyle konuşulursa iletilebilir. Buna göre Ebu Hanife’nin görüşü ile amel edip hutbenin vaaz bölümünü Türkçe irat etmek Cuma’nın sıhhatine engel olmadığı gibi, hutbenin gayesine de uygundur.

[1] Ahmed b. Hacer Âl Bûtamî, el-Cumua ve Mekanetüha fi’d-Din, s. 127; Halit Abdulkadir, Fıkhu’l-Ekalliyyati’l-Müslime, s. 274; el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hutbe”, XIX, 180.
[2] İbrahim(14): 4.

Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:56:18 +0000

Soru: Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir ve konuşabilirler mi?
Cevap: Erkek nişanlısı ile gerek ona bakmak, gerekse de başka bir amaç için onunla baş başa bir araya gelemez. Konu ile alakalı olan hadis-i şerif[1] sadece bakmaya müsaade ettiğinden baş başa kalmak gibi diğer durumlar haram olarak devam eder.[2] Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selem “Bir erkek, kadınla yalnız olarak bir araya gelirse mutlaka üçüncüleri şeytan olur.”[3] buyurmuştur. Nişanlı çiftler, nikahları yapılıncaya kadar birbirlerine yabancıdırlar. Dolayısıyla nikahlı çiftler gibi ailevi konuşmalar yapamazlar.

[1] Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince, “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.” buyurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 201.
[3] Tirmizi, Fiten, H. no: 2091

Nişan ve hükmü nedir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:52:06 +0000

Soru: Nişan ve hükmü nedir?
Cevap: Nişan nikahın mukaddimesidir. Evlenmeyi düşünen eşler arasında gerçekleşen bir sözleşmedir. Fakat nikahın şartı değildir. Çünkü nişan olmadan da nikah sahih olmaktadır. Bu yüzden nikahtan doğan sonuçlar onun için söz konusu olmaz. Fakihlerin çoğunluğuna göre evlenecek çiftlerin nişan yapması mubahtır.[1]

[1] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 190.

İslam’a göre oy kullanmanın hükmü nedir?

admin — Sun, 31 May 2009 00:50:41 +0000

Soru: Almanya’da yaşıyorum. Burada Müslümanlar fırka fırka bölünmüş, birbirlerine selam bile vermeyenleri var. Bir kısmı günümüzdeki seçim sistemi ile devlet başkanı seçmeyi şirk görüyor. Oy verenlere de müşrik diyorlar. İslam’a göre oy kullanmanın hükmü nedir, bu konuda bizi kaynakları ile aydınlatırsanız çok büyük bir fitneyi inşaallah ortadan kaldırmış olacaksınız.
Cevap: Hakkında nass, icma, kıyas, istihsan bulunmayan konularda insanların maslahatı varsa müçtehidin bunu temin edecek şekilde hüküm vermesi caizdir.[1] Buna maslahat-ı mürsele denir. Hz. Ebu Bekir zamanında Kur’an-ı Kerim’in tek mushafta bir araya getirilmesinin arka planında maslahat vardır.Devletin başında bir başkan olması insanların maslahatınadır. Başkanın nasıl seçilecek olması ayet ya da hadisle tayin edilmediğinden içtihatla tesbit edilmelidir. Nitekim Hz. Ebu Bekir, Ömer ve Osman radiyallahu anhumun halife seçilmelerinde farklı usuller tercih edilmiştir. Halifelerin seçiminde farklı usullerin kullanılması Kur’an-ı Kerim ve Sünnet’e aykırı olmayan sistemlerin insanların maslahatı söz konusu olduğunda esas alınabileceğini gösterir. Müslümanlar, gayr-i müslimlerden devlet başkanının seçimi dahil, herhangi bir teoriyi ya da pratik çözümü nassa veya şer’i bir kaideye aykırı olmama şartıyla alabilirler. Nitekim Allah Resulü “Ahzab Savaşında” İranlılar’a ait savaş tarzı olan “hendek kazma” fikrini kabul etmiş,[2] Bedir’de esir alınan müşriklerin okuma yazma bilenlerinden -şirk üzere olmalarına rağmen- müslümanların çocuklarına okuma ve yazmayı öğretmelerini istemiştir. Günümüzdeki seçim sisteminin batılılar tarafından da kullanılması ya da mevcut haliyle onlar tarafından geliştirilmiş olması meşruiyetine bir zarar vermez. Çünkü devlet başkanının seçilmesi anarşi gibi cemiyeti rahatsız eden zararların ortadan kaldırılmasını temin eder. Bu ise, “zararın giderilmesi vaciptir./ed-darar-u yüzalu”[3] kaidesinin ve ümmetin maslahatının bir gereğidir.Müslümanların kanunları yapacak güç ya da çoğunlukta olmadıkları toplumlarda da maslahatları gereği devlet başkanı seçimine katılmaları gerekir. Hatta Müslümanlar, haklarını savunacağına, eza ve sıkıntıyı onlardan gidereceğine dair kesin bir vaatte bulunan bir gayri müslime dahi oy verebilirler. Nitekim Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Taif’ten Mekke’ye dönerken müşrik olmasına rağmen Mutim b. Adi’nin korumasını talep etmiş ve Mekke’ye Onun himayesinde girmiştir.[4] Bu durum Müslümanların kendileri tarafından belirlenmeyen kanunlardan istifade edebileceklerini göstermektedir.[5]Devlet başkanını seçerken dikkate alınması gereken hususlar özellikle de oy vermek bir çok açıdan “şahadet” sistemine benzer. Bu yüzdendir ki ergenlik, akıl, hürriyet, İslam, adalet gibi şahitte bulunması gereken şartlar, seçilecek kişide de bulunmalıdır. “İçinizden (şahitliklerine güvendiğiniz.)[6] iki adil kimseyi şahit tutun.”[7]Kim şahitlik hususunda yeterli olmayan kişiye, yeterli diye şahitlik ederse yalan yere şahitlik etmiş gibi büyük günaha irtikab etmiş kabul edilir. Kur’an-ı Kerim yalan yere şahitliği Allah’a şirk koşmak ile birlikte zikretmiştir: “Artık putlara tapma pisliğinden kaçının, yalan sözden kaçının.”[8] Böylesi kimseler lehinde oy kullanmak da bu cümledendir.İnsanların oy vermekten sakınmaları, şahitlik etmekten yüz çevirmelerine benzer. Allah Teala “şahitler çağırıldıkları vakit (gelmekten) kaçınmasınlar.”, “şahitliği gizlemeyin. Kim şahitliği gizlerse şüphesiz onun kalbi günahkardır.”[9] buyurmaktadır. Buna göre oy vermekten sakınan kişiler ehliyetsiz kişilerin seçilip idareci olmalarına sebep olduklarından günahkar olurlar.

[1] Abdulkerim Zeydan, el-Medhal, s. 170.
[2] Ayrıntı için bkz. Yusuf el-Karadavi, el-Fetâvâ el-Muasıra, II, 643.
[3] Ahmed ez-Zerkâ, Şerhu’l-Kavaidi’l-Fıkhıyye, s. 179.
[4] İbn Sa’d, Et-Tabakâtu’l-Kübra, I, 212.
[5] Bkz. Halit Abdulkadir, Fıkhu’l-Ekalliyyati’l-Müslime, s. 619.
[6] Bakara(2): 282.
[7] Talak(65): 2.
[8] Hac(22): 30.
[9] Bakara: (2): 282-3.

Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:47:49 +0000

Soru: Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?
Cevap: İslam, Allah Teala’nın yarattığı şekli değiştirecek şekilde insan vucudunda değişiklik yapılmasını şiddetle yasaklamıştır. Dövme (veşm) yaptırmak da fıtrata yönelik bir değiştirmedir. Bu yüzden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem dövme yapana da yaptırana da lanet etmiştir.[1] Fakihlerin çoğunluğu dövmenin haram olduğuna hükmetmiştir.[2] Bazı Maliki ve Şafii fakihlere göre ise, dövme büyük günahlardandır.[3] Fukaha dövme yapılan yerde kan toplandığından dolayı dövmenin necis olduğunda ittifak etmiştir. Hanefilere göre dövmenin hükmü necis bir şeyle boya yapmak gibidir. Su ile temizlenir. Yıkandıktan sonra bedende izinin kalması namaza engel olmaz.[4] Dövme haram olduğundan, ondan para kazanmak da haramdır.[5]

[1] Buhari, Libâs, 85; Müslim, Libâs, 119.
[2] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 139; El-Buhûtî, Keşşafu’l-Kına’, I, 81; İbn Hacer, Fethu’l-Bâri, X, 306.
[3] İbn Hacer, ez-Zevacir, I, 142.
[4] El-Mevsuatu’l-Fıkhıyye, “veşm”, XXXXIII, 158.
[5] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 272.

Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:46:08 +0000

Soru: Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?
Cevap: Kur’an-ı Kerim nisab miktarı mala ulaşanlara “zekat vermelerini”[1] emretmektedir. Ayette geçen “âtû/verin” emir fiili “temlik/mülkiyeti devretme”yi gerektirir. Eğer kişi zekat parası ile temlik de bulunmaz, mescid, köprü, şadırvan inşa eder ya da birini hacca gönderir veya bir ölüyü kefenlerse zekat vermiş olmaz.[2] Ayrıca zekatın kimlere verileceğini bildiren ayetin başında hasr edatı olan “innema” vardır. Buna göre zekatın ayette belirtilen yerler dışında sarf edilmesi caiz değildir. Ayet şu şekildedir: “Sadakalar (zekatlar), Allah’tan bir farz olarak ancak fakirler, düşkünler, zekat toplayan memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlarla (hürriyetine kavuşturulacak) köleler, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış yolcular içindir.”[3] Kamu kuruluşu “temlik”e ehil olmadığından ve zekat verilebilecek zümre arasında yer almadığından yapılan masraf zekattan düşülemez. Ayrıca zekat Allah hakkıdır. Bu yüzden kişinin şahıs ya da kurumdan alacağını düşürmek ya da almak gibi şahsi işleri için kullanılmaz.

[1] Bakara(2): 43.
[2] Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.
[3] Tevbe(9): 60.

Zekatımla muhtaç bir akrabamın bakkal borcunu ödeyebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:43:56 +0000

Soru: Muhtaç, borçlu ve ailesine bakmayan bir akrabam var. Zekat için ayırdığım para ile bunun bakkal borcunu ödeyebilir miyim?
Cevap: Zekat parası muhtaç kişinin rızası ile bakkala ödenirse caizdir.[1] Bu durumda bakkal parayı kendisine borcu olan muhtaç kişi adına almış olur.

[1] Bkz. Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.