Fetvahane -Fetva Sor - Fetva » 8-Güncel Meseleler

Satranç oynamak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 15:05:55 +0000

Soru: Satranç Oynamak Caizmidir?
Cevap: Hanefi, Maliki ve Hanbeli fukahasına göre satranç oynamak haramdır. Şafilere göre ise mekruhtur. Mekruh olduğunu söyleyenler dini hayata dönük bir faydasının olmamasına ve ona ihtiyaç duyulmamasına dikkat çekmişlerdir. Bu görüşte olanlara göre oynanmaması evladır. Fakat haram değildir. Zira İbn Abbas, İbn Zübeyr, Ebu Hureyre ve Said b. Müseyyeb’in satranç oynadıkları rivayet edilmektedir. Haram olduğuna dair de bir nass varid olmamıştır. Ayrıca hakkında nass olan oyunlar cümlesinden de değildir. Satranç oynamak zihnin işletilmesi ve anlama kabiliyetinin kuvvetlendirilmesini de temin eder.Haram olduğunu söyleyenler ise Hz. Ali’nin sözüyle istidlal etmektedirler: Hz. Ali radiyallahu anh satrançın kumar olduğunu söylemiştir. Satranç oynayan bir topluluğa uğradığında şöyle demiştir: “Meşgul olduğunuz şu putlar da ne oluyor?”Şayet satranç oynayan taraflardan her ikisi ya da birisi ortaya bir bedel kor yenen de yenilenden onu alırsa bu haram olur.[1]Kitap okuma ya da deney ve gözlem de bulunma gibi zihni kuvvetlendiren aktivelere kıyasla satranç oynamak vakit israfıdır. Bu yüzden cumhurun görüşünü dikkate alıp haram olduğunu söylemek daha isabetlidir.

[1] Vehbe Zuhayli, el-Fikhu’l-İslami ve Edilletuhu, Beyrut, 2004, IV, 2664-5.

Fotoğraf caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:58:48 +0000

Soru: Fotoğraf caiz midir?
Cevap: Alimler, fotoğrafın hükmünde ihtilaf etmişlerdir. Konu ile alakalı ilk müstakil risaleyi[1] kaleme alan Muhammed Bahît el-Mutîî fotoğrafın, canlıların resimlerini çizmekten farklı olduğunu söylemiştir. Ona göre fotoğraf belli cihazlarla cismin gölgesini tesbit etmekten ibarettir. Bir şeyin gölgesini tesbit etmek heykel yapmak olmadığı gibi resim çizmek gibi de değildir. Fotoğraf, aynanın ya da suyun önünde durulduğunda suretin bu cisimlerde görünmesi gibidir. Fotoğrafın caiz olduğunu söyleyenlere göre fotoğrafın haram olan resimlere kıyas edilmesi de batıldır. Çünkü aralarında kıyas işlemi yapılacak iki meselenin illetlerinin müşterek olması kıyasın şartlarındandır. Fakat canlı resimlerini çizmek ya da heykel yapmakla fotoğraf çekmenin illetleri müşterek değildir. Resimlerin haram olmasının illeti putçuluk korkusu ve Allah Teala’nın yaratmasına benzetmekten sakınmaktır. Bu gün herkes bilmektedir ki fotoğraf çeken kişi, ne bir şey yaratıyor, ne icad ediyor, ne yaratmayı düşünüyor, ne de yoktan bir şey var ettiğini zannediyor. Bunu fotoğrafçı bildiği gibi alim cahil, ümmi, kültürlü, köylü şehirli de biliyor.[2] Fotoğrafın caiz olduğunu söyleyenler onu çizilen resimden tam olarak ayırt edememişlerdir. Bu yüzden fotoğrafın her türüne caiz demek yerine kimlik kartı, pasaport gibi evraklarda kullanılan ve insan vücudunu tam olarak yansıtmayan türlerine cevaz vermek daha doğrudur.

[1] Muhammed Bahît el-Mutîî, el-Cevabu’ş-Şafi fî İbahati’t-Tasvîri’l-Futuğrafî (Ahkamu’tasvîr içerisinde), s. 83-111.
[2] Muhammed el-Habeş, Ahkamu’tasvîr fi’l-Fıkhı’l-İslami, s. 62.

İslam’a göre oy kullanmanın hükmü nedir?

admin — Sun, 31 May 2009 00:50:41 +0000

Soru: Almanya’da yaşıyorum. Burada Müslümanlar fırka fırka bölünmüş, birbirlerine selam bile vermeyenleri var. Bir kısmı günümüzdeki seçim sistemi ile devlet başkanı seçmeyi şirk görüyor. Oy verenlere de müşrik diyorlar. İslam’a göre oy kullanmanın hükmü nedir, bu konuda bizi kaynakları ile aydınlatırsanız çok büyük bir fitneyi inşaallah ortadan kaldırmış olacaksınız.
Cevap: Hakkında nass, icma, kıyas, istihsan bulunmayan konularda insanların maslahatı varsa müçtehidin bunu temin edecek şekilde hüküm vermesi caizdir.[1] Buna maslahat-ı mürsele denir. Hz. Ebu Bekir zamanında Kur’an-ı Kerim’in tek mushafta bir araya getirilmesinin arka planında maslahat vardır.Devletin başında bir başkan olması insanların maslahatınadır. Başkanın nasıl seçilecek olması ayet ya da hadisle tayin edilmediğinden içtihatla tesbit edilmelidir. Nitekim Hz. Ebu Bekir, Ömer ve Osman radiyallahu anhumun halife seçilmelerinde farklı usuller tercih edilmiştir. Halifelerin seçiminde farklı usullerin kullanılması Kur’an-ı Kerim ve Sünnet’e aykırı olmayan sistemlerin insanların maslahatı söz konusu olduğunda esas alınabileceğini gösterir. Müslümanlar, gayr-i müslimlerden devlet başkanının seçimi dahil, herhangi bir teoriyi ya da pratik çözümü nassa veya şer’i bir kaideye aykırı olmama şartıyla alabilirler. Nitekim Allah Resulü “Ahzab Savaşında” İranlılar’a ait savaş tarzı olan “hendek kazma” fikrini kabul etmiş,[2] Bedir’de esir alınan müşriklerin okuma yazma bilenlerinden -şirk üzere olmalarına rağmen- müslümanların çocuklarına okuma ve yazmayı öğretmelerini istemiştir. Günümüzdeki seçim sisteminin batılılar tarafından da kullanılması ya da mevcut haliyle onlar tarafından geliştirilmiş olması meşruiyetine bir zarar vermez. Çünkü devlet başkanının seçilmesi anarşi gibi cemiyeti rahatsız eden zararların ortadan kaldırılmasını temin eder. Bu ise, “zararın giderilmesi vaciptir./ed-darar-u yüzalu”[3] kaidesinin ve ümmetin maslahatının bir gereğidir.Müslümanların kanunları yapacak güç ya da çoğunlukta olmadıkları toplumlarda da maslahatları gereği devlet başkanı seçimine katılmaları gerekir. Hatta Müslümanlar, haklarını savunacağına, eza ve sıkıntıyı onlardan gidereceğine dair kesin bir vaatte bulunan bir gayri müslime dahi oy verebilirler. Nitekim Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Taif’ten Mekke’ye dönerken müşrik olmasına rağmen Mutim b. Adi’nin korumasını talep etmiş ve Mekke’ye Onun himayesinde girmiştir.[4] Bu durum Müslümanların kendileri tarafından belirlenmeyen kanunlardan istifade edebileceklerini göstermektedir.[5]Devlet başkanını seçerken dikkate alınması gereken hususlar özellikle de oy vermek bir çok açıdan “şahadet” sistemine benzer. Bu yüzdendir ki ergenlik, akıl, hürriyet, İslam, adalet gibi şahitte bulunması gereken şartlar, seçilecek kişide de bulunmalıdır. “İçinizden (şahitliklerine güvendiğiniz.)[6] iki adil kimseyi şahit tutun.”[7]Kim şahitlik hususunda yeterli olmayan kişiye, yeterli diye şahitlik ederse yalan yere şahitlik etmiş gibi büyük günaha irtikab etmiş kabul edilir. Kur’an-ı Kerim yalan yere şahitliği Allah’a şirk koşmak ile birlikte zikretmiştir: “Artık putlara tapma pisliğinden kaçının, yalan sözden kaçının.”[8] Böylesi kimseler lehinde oy kullanmak da bu cümledendir.İnsanların oy vermekten sakınmaları, şahitlik etmekten yüz çevirmelerine benzer. Allah Teala “şahitler çağırıldıkları vakit (gelmekten) kaçınmasınlar.”, “şahitliği gizlemeyin. Kim şahitliği gizlerse şüphesiz onun kalbi günahkardır.”[9] buyurmaktadır. Buna göre oy vermekten sakınan kişiler ehliyetsiz kişilerin seçilip idareci olmalarına sebep olduklarından günahkar olurlar.

[1] Abdulkerim Zeydan, el-Medhal, s. 170.
[2] Ayrıntı için bkz. Yusuf el-Karadavi, el-Fetâvâ el-Muasıra, II, 643.
[3] Ahmed ez-Zerkâ, Şerhu’l-Kavaidi’l-Fıkhıyye, s. 179.
[4] İbn Sa’d, Et-Tabakâtu’l-Kübra, I, 212.
[5] Bkz. Halit Abdulkadir, Fıkhu’l-Ekalliyyati’l-Müslime, s. 619.
[6] Bakara(2): 282.
[7] Talak(65): 2.
[8] Hac(22): 30.
[9] Bakara: (2): 282-3.

Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:47:49 +0000

Soru: Dövme yaptırmak ve bundan para kazanmak caiz midir?
Cevap: İslam, Allah Teala’nın yarattığı şekli değiştirecek şekilde insan vucudunda değişiklik yapılmasını şiddetle yasaklamıştır. Dövme (veşm) yaptırmak da fıtrata yönelik bir değiştirmedir. Bu yüzden Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem dövme yapana da yaptırana da lanet etmiştir.[1] Fakihlerin çoğunluğu dövmenin haram olduğuna hükmetmiştir.[2] Bazı Maliki ve Şafii fakihlere göre ise, dövme büyük günahlardandır.[3] Fukaha dövme yapılan yerde kan toplandığından dolayı dövmenin necis olduğunda ittifak etmiştir. Hanefilere göre dövmenin hükmü necis bir şeyle boya yapmak gibidir. Su ile temizlenir. Yıkandıktan sonra bedende izinin kalması namaza engel olmaz.[4] Dövme haram olduğundan, ondan para kazanmak da haramdır.[5]

[1] Buhari, Libâs, 85; Müslim, Libâs, 119.
[2] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 139; El-Buhûtî, Keşşafu’l-Kına’, I, 81; İbn Hacer, Fethu’l-Bâri, X, 306.
[3] İbn Hacer, ez-Zevacir, I, 142.
[4] El-Mevsuatu’l-Fıkhıyye, “veşm”, XXXXIII, 158.
[5] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 272.

Kız çocukları okumalı mıdır? Kadından devlet başkanı olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:41:35 +0000

Soru: Kız çocukları okumalı mıdır, okuyanların bilgisine itibar edilir mi? Kadından devlet başkanı olur mu?
Cevap: İslam, kadına ailevi ve ictimai alanda ciddi roller yüklemiş, hiçbir kültürde olmadığı kadar onu yüceltmiştir. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu rollerin pekiştirilmesi için belli günlerde erkeklerden ayrı olarak onları dini konularda bilgilendirme gayreti içerisinde olmuştur. Ayrıca öğrenmeleri noktasında da cesaretlendirmiştir. Konu ile alakalı Ümmu Kesir binti Yezid el-Ensarî şöyle demektedir: “Ben ve kız kardeşim Allah Resulü’nün huzuruna çıktık. Ben, ‘Kız kardeşim size bir şey sormak istiyor fakat utanıyor.’ dedim. Allah Resulü ‘Sorsun. Zira ilim öğrenmek farzdır.’ buyurdu.[1] Allah Resulü’nün sallallahu aleyhi ve sellem irşadı neticesinde kadın sahabiler eğitimde önemli merhaleler kat etmişlerdir. Hz. Aişe “Ensar kadınları ne güzel hanımlardır; haya dinde fakih olmalarına engel olmadı.”[2] demektedir. Onlar, kadınların özel halleri dahil her konuyu sorup öğrenmiş ve ilgili şahıslara da öğretmişlerdir. Efendimiz, kadınların bilgilerinin kaynak değeri noktasında İslam geleneğinin ilk kadın öğretmenlerinden Hz. Aişe’yi kastederek şöyle buyurmuştur: ‘Dininizin üçte ikisini bu Humeyra’dan alınız.’ Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, Hudeybiye Anlaşması’nın ağır şartlarının kabulü sonrasında sahabe arasında oluşan moral çöküntüsünün giderilmesi sürecinde Umm-ü Seleme’nin sunduğu teklifi dikkate almaktan imtina etmemiştir. Umm-ü Süleym, Umm-ü Atiyye, Umm-ü Haram, Umm-ü Derda, Fatıma binti Kays gibi kadın sahabiler dini hükümlere referans olan hadisleri Allah Resulü’nden sallallahu aleyhi ve sellem rivayet etmişler, İslam bilginleri de onların nakillerini dikkate alarak içtihatta bulunmuşlardır. Geleneğimizdeki bu tablo göstermektedir ki Müslüman kadın, cinsiyet ayrımına tabi tutulmadan okumuş ve mahremiyetini ihlal etmeyen alanlarda da görev almıştır. Ne var ki kadınlar kendilerine özel bazı durumlardan dolayı erkeklerden farklı bir konumda değerlendirilmişlerdir. Bu çerçevede kadınların tahsil ve iş hayatlarında mekansal ve şekilsel farklılıklar önemli bir yer tutmuş, erkeklerden ayrı mekanlarda okumuşlardır. Kadınlar okurken mutlaka bu noktaya dikkat etmelidir. Tirmizi’nin sahih olduğunu belirttiği hadis-i şerife göre Allah Resulü’ne sallallahu aleyhi ve sellem İran halkının Kisra’nın kızını başlarına hükümdar olarak atadıkları haberi ulaştığında şöyle buyurmuştur: “İşlerini kadına teslim eden bir millet kurtulamaz.”[3] Bu hadis kadının devlet başkanı olamayacağını açıkça belirtmektedir.

[1] İbn Hacer, el-İsabe fî Temyizi’s-Sahabe, IV, 487.
[2] Müslim, Hayz, 500; Ebu Davud, Taharet, 270.
[3] Buhari, Meğazi, 4703; Fiten, 6570; Tirmizi, Fiten, 2188; Nesai, Adabu’l-Kudat, 5293; Ahmed, Müsned, H. No: 19507.

Tüp bebek caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:33:50 +0000

Soru: Tüp bebek caiz midir?
Cevap: Tüp bebek, kocanın sperminin eşine verilmesi ile olursa caizdir. Bu tür bir döllenmenin hiçbir sakıncası olmadığı gibi cinsel birleşmeye engel olacak durumlarda da mendup kabul edilir. Eğer sperm kadına aralarında evlilik bağı bulunmayan bir erkekten alınıp da verilirse, bu haram olur. Zira bu durum, aralarında evlilik ilişkisi olmayan çiftlerden erkeğin spermini alıp kadının rahmine koymak olur ki zina kategorisinde değerlendirilir.[1]

[1] Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, IV, 2649.

Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:25:00 +0000

Soru: Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?
Cevap: Eşler karşılıklı rıza ile gebeliği önleyici tedbirler alabilirler. Bunun eski ve yeni bir çok yöntemi vardır. Yöntemlerin bir kısmı kadının hamile kalmasını engellerken bir kısmı da yumurtayı dışarı atmaktadır. Kadının hamile kalmasını engelleyen yöntemler içerisinde en yaygını ve ilk dönem Müslümanları tarafından da uygulanmış olanı azildir. Erkeğin cinsel ilişki sırasında sipermini dışarı akıtmasından ibaret olan azil, meşru kabul edilmiş ve Allah Resulü tarafından da yasaklanmamıştır.[1] Döllenmiş hücreyi dışarı atan yöntemler ise gebeliği önleyen azilden farklıdır. Zira bu yöntemlerde engelleme değil, cenini imha vardır. Bu yüzden fakihler tarafından çocuk düşürme başlığı altında değerlendirilmişlerdir. Gebeliği önleyici olarak bilinen fakat zaman zaman bunu engelleyemeyen, anne karnında oluşan cenini imha edip dışarı atma şeklinde fonksiyon icra eden spiral ise bu cihetle gebeliği önlemekten ziyade çocuk düşürmeye benzemektedir. Buna göre azil yapmak ya prezervatif kullanmak gibi yöntemlerle gebeliği önlemek caiz, üreyen hücreleri imha eden spiral gibi unsurları kullanmak ise caiz değildir

[1] Buhârî, Nikâh: 96; Müslim, Nikâh: 125-138.

Kaparo almak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:20:37 +0000

Soru: Kaparo (Arabûn) almak caiz midir?
Cevap: Kişi bir şey satın alır ve karşılığında satıcıya alınan malın bedelinden olmak üzere bir miktar para ya da başka bir şey verirse, taraflar arasında satış geçerli olduğunda ödenen miktar, toplam paradan düşülür. Aksi olursa ödenen miktar müşterinin satıcıya hibesi olur. Bu, muhayyerliğin müşteri lehine sabit olduğu bir alış veriştir. Çünkü alış verişi geçerli kılarsa kaparo ödenecek toplam paranın bir parçası, reddederse onu da kaybetmiş olur. Burada muhayyerlik belli bir zamanla kayıt altına alınmamıştır. Fakat alış veriş satıcı için bağlayıcıdır.Kaparonın hükmü hakkında fakihler ihtilaf etmişlerdir. Cumhura göre yasak ve sahih olmayan bir alış veriştir. Hanefilere göre fasit, diğerlerine göre ise batıldır. Çünkü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve selem) urbân satışını yasaklamıştır.[1]Ahmed b. Hanbel göre kaparo da bir mahzur yoktur. Çünkü Allah Resulü’ne alış-verişte kaparo almak sorulduğunda helal olduğunu belirtmiştir.[2] İnsanların satıcıları zarar kastıyla kaparo verip mallarının satışına engel olmaları durumunda örfü esas alıp kaparonın satıcı adına helal olduğu söylenebilir. Ayrıca helal ve haram olduğuna hükmeden tarafların istidlal ettikleri hadisler de zayıftır. “İslam Fıkıh Konseyi’de böyle bir alış verişin sahih olduğu yönünde fetva vermiştir.[3]

[1] İmam Mlik’in Muvatta’ında yer alan bu hadisi Ahmed, Nesai ve Ebû Davud rivayet etmektedir. Senedinde adı belirtilmeyen bir ravi vardır. Bir başka yerde ise bu ravinin adı belirtilmiştir. Bu cihetle söz konusu hadis zayıftır. Bkz. Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[2] Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[3] Bkz. Vehbe Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, V, 3434-35.