Fetvahane -Fetva Sor - Fetva » 3-Fıkıh

Dinimizde Peruk Kullanmak Caiz midir?

admin — Thu, 04 Feb 2010 09:47:20 +0000

Soru: Günümüzde hızla ileryen teknoloji karşısında alternatif sunumlar gelmektedir. Bunlardan bir tanesini peruk kullanmaktır. Fıtratımız açısından, Peruk kullanmanın hükmü nedir?

İnsan fıtratı gereği örtünmeyi vazgeçilmez bir ihtiyaç olarak görür. Nitekim Hz. Adem (a.s.) ve Hz. Havva şeytana kanıp ağaçtan tattıklarında avret yerleri görünmüş ve hemen üzerlerini cennet yapraklarıyla örtme çabası içerisine girmişlerdi.[1]

İnsan fıtratıyla tam olarak örtüşen ve ona tercüman olan Kur’an-ı Kerîm’in[2] yücelerden gelişi nûzul, inzal ve tenzîl gibi kavramlarla ifade edilmiştir. Bu durum vahyin Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) tarafından olduğu gibi alınıp korunduğuna ve muhataplarınca da bu şekilde algılanması gerektiğine dikkat çekmektedir. İslam’a göre giyinmenin yüceliğine, insanı yüceltici özelliğine ve insanın ancak onunla göklerin kararına muktedi bir kul olacağına atıfta bulunmak ve bütün bunların fıtratla ilişkisini ortaya koymak için örtünme de Kurân-ı Kerîm’de “inzâl” (indirmek) kelimesiyle zikredilmiştir: “Ey adem oğulları! Size avret yerlerinizi örtecek giysi ve süslenecek elbise verdik(indirdik).”[3]

Süslenecek elbiseye dair fasl edici hükmü indiren Yüce Allah, Müslümanlara namaza giderken zinetlerini takınmalarını güzel ve temiz elbiselerini giymelerini de emretmektedir.[4]

İnzâl kavramının anlam örgüsü ve insan kalbini hakimiyet altına alıcı yönü örtünün esasta (detayda örf dikkate alınabilir) tarihî ve yerel unsurlarla sentez kabul etmediğini göstermektedir. Buna göre örtü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem) tarafından açıklandığı şekilde kadın ve erkekte ayrı olmalı ve fıtratı bozacak şekillerde tezahür etmemelidir. Çünkü şeytanın insanı saptırma yöntemlerinden biri de yaratılışı değiştirmekle gerçekleşen örtünme ve süslenme şekillerinde kendini göstermektedir. Kim böyle bir meyil içerisinde olursa şeytanın dediğini yapmış kabul edilir: “Onlara emredeceğim, Allah’ın yarattığını (fıtratı) değiştirecekler.”[5]

Allah Resulü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) fıtratı değiştirmek bağlamında değerlendirdiği ameliyelerden birisi de saç ekletmek ya da peruk takmaktır.

Çeşitli nedenlerden dolayı tabiî ya da peruk gibi sun’î saçlarla yapılan[6] saça saç ya da başka şeyleri eklemeye “vasl-ı şa’r” denir.[7]

Saç ekletmeyi fıtrata müdahale bağlamında değerlendiren Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve sellem), “Yüce Allah saç ekleyene de ekletene de lanet etsin.” buyurmuştur.[8] Kadının saçlarının hastalıktan dolayı dökülmesi de lanet hükmünü değiştirmez. Nitekim Ensar’dan evlenen bir kızın hastalıktan dolayı saçları döküldüğünde yakın çevresi saçlarına saç eklemek isteğini Allah Resulü’ne (sallallahu aleyhi ve sellem) arz edince Efendimiz bir önceki hadisteki ifadeleri tekrar ederek müsaade etmediğini bildirmiştir.[9]

Hadislerde Allah Resulü’nün (sallallahu aleyhi ve sellem) saç ekleme işini yapan (el-Vâsıle) ve yaptırana (el-Mustavsıle) lanet etmesi bu işlemin haram olduğuna delalet etmektedir. Zira mübah bir işi yapan kişiye lanet edilmez.[10]

Fakihler saça eklenecek unsurların hükmü noktasında ihtilaf etmişlerdir. Buna göre Hanefî, Şafî ve Hanbelilere göre kişinin başına insana ait olan saçı eklemesi haramdır.[11] Hanefî fakihlerden Kâsânî kadının kendinden başka bir insana ait olan saçı başına eklemesini (tahrimen) mekruh olarak değerlendirmiştir.[12] Her nekadar Kâsânî farklı görüş belirtse de Hanefilerce tercih edilen fetva bu durumun haram olduğu yönündedir.

İmam Malik ve İbn Cerîr et-Taberî eklenen unsurun cinsinde bir ayrıma gitmeden saç ekletmenin her şekliyle haram olduğunu belirtmektedir. Hanefilerinde içinde yer aldığı çoğunluk ise insan saçıyla diğer unsurları birbirinden ayırarak birincinin haram, hayvan kılı ve yününden olan unsurları eklemenin ise caiz olduğunu ifade etmektedir.[13] Nitekim Kâdı İyâz insan saçına benzemeyen renkli ipek lifleri ve benzeri unsurları başa bağlamada bir sakınca olmadığını bildirmektedir.[14] Bu durumun caiz görülmesinde insanların kolay bir şekilde yapma saçların yaratılıştan olmadığını anlaması ve bu yüzden aldatılma ihtimallerinin düşük olması etkili olmuştur.

Saça insan saçı eklemek gibi, saçla örtülen bütün bölgeyi kaplayan ve peruk (bârûke) olarak bilinen yapma saçları takmak da haramdır. Çünkü peruk saç olarak isimlendirildiğinden, saça saç eklemek anlamında değerlendirilir ve hadis-i şeriflerde lanetlenen uygulama kapsamına girer. Ayrıca peruk dışardan bakıldığında saç olarak göründüğünden aldatma sakıncası içermektedir.[15] Peruk ve benzeri unsurları baş örtüsü olarak kabul etmek ise doğru değildir. Zira Kur’an-ı Kerim’de tarif edilen baş örtüsünün[16] nasıl olduğu ve nelerden oluştuğu akıl ve örf tarafından bilinmektedir. Ayrıca peruk tabi saçtan daha fazla zinet ve güzel olma özelliğine sahiptir. Yine onda aldatma, taklit, israf, kadının cazibesini gösterme ve erkeği tahrik etme gibi haram olmayı tekit eden yönler vardır.[17]

Buna göre saça saç ekletme olarak değerlendirilen peruk, başa eklenen hayvan tüyü, ipek lifi gibi diğer unsurlardan farklıdır. Bu yüzden kadın peruğu gerek dışarıda gerekse de mahremlerinin yanında takamaz. Müslüman kadının dışarıda peruk takmasının haram olması ise onun hem saç ekletme olarak kabul edilmesi hem de baş açık olduğunda oluşan etkiyi aynı şekilde vermesinden dolayıdır.

Peruk takmak, dar ya da vücut hatlarını gösteren elbise giymekten farksızdır. O halde müslümanlar bu tür konuları nassları modernitenin buyurgan esaslarına göre yorumlayarak değil, toplumu nasslara uyacak ya da onlara özgürlük tanıyacak bir ortama kavuşturarak çözmelidirler.

İçerisinde fıkhî olduğu kadar siyasî, ictimaî ve akidevî boyutlar da barındıran örtünme meselesi sadece müslüman kadının sorunu olmaktan öte bir konumdadır. Bu yüzden müslümanca yaşama hassasiyeti olan herkes imkanı ölçüsünde sorunun çözümüne katkıda bulunmak zorundadır.

Dipnotlar:

[1] A’raf 7/22.ü

[2] Bkz. Müslim, İman 63; Şibbîr Osmanî, Fethu’l-Mulhim, I, 109.

[3] A’raf 7/26.

[4] A’raf 7/31.

[5] Nisâ 4/119.

[6] Karadâvî, Fetâvâ Muasıra, I, 427.

[7] İbn Hacer, Fethu’l-Bârî, I, 374.

[8] Buhârî, Libâs 81; Müslim, Libâs 33.

[9] Müslim, Libâs, 33.

[10] İbn Kudame, Muğnî, I, 93; Şevkânî, Neylu’l-Evtâr, VI, 191.

[11] Şeyh Nizâm, el-Fetâvâ’l-Hindiyye, V, 438; İbn Kudame, Muğnî, I, 93; Nevevî, Minhac, XIV, 103.

[12] Kâsânî, Bedâî’, V, 127.

[13] Bkz. Kâsânî, Bedâi’, V, 127; Şeyh Nizâm, el-Fetâvâ’l-Hindiyye, V, 438; Zeydan, el-Mufassal, III, 378; Zuhaylî, el-Fıkhu’l-İslamî, IV, 2681.

[14] Zeydan, el-Mufassal, III, 380.

[15] Zeydan, el-Mufassal, III, 380.

[16] Nur 24/31.

[17] Karadâvî, Fetâvâ Muasıra, I, 427.

Çocuk Yaşta Ölenlerin Ahiretteki Durumu

admin — Sun, 14 Jun 2009 18:25:21 +0000

Soru: Müslüman ve gayr-i müslim ailelerin teklif çağına gelmeden ölen çocuklannın ahiretteki durumlan nasıl olacaktır?

Cevap: Allah Teala müminlerin, mükellef olmadan ve ameli salih işlemeden ölen çocuklarını cennete koyacaktır. Bu noktada alimler arasında ihtilaf yoktur.1 Nitekim ayet-i kerime de şöyle buyurmaktadır: “İman eden ve nesilleri de iman konusunda kendilerinin yoluna uyanlar var ya, biz onların nesillerini kendilerine kattık”.2 Buna göre, teklif çağına gelmeden ölen çocuklar babaları ile birlikte cennette olacaklardır. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de kadın cemaate vaaz ederken şöyle buyurmuştur:3 “Hiçbir Müslüman yok ki buluğ çağına gelmeden üç tane çocuğu ölsün Allah Teala’da onu çocuklarına olan rahmetinden dolayı cennete koymasın.” Yine Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem “(Mükellef olmadan) üç çocuğu ölen kadına yavruları cehenneme karşı perde olur.” dediğinde; iki çocuk da perde olur mu? diye soran kadına; “Evet iki çocuk da olur.” buyurmuştur. Konu ile alakalı Hz. Ali radıyallahu da şöyle demektedir: “Müslümanlar ve onların çocukları cennette olacaklardır.”4 Gayr-i Müslimlerin çocuklarının durumu ile alakalı üç farklı görüş vardır. Birinci görüşe göre; müşriklerin çocukları cennettedir. Nitekim Allah Teala “Biz bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz.”5 buyurmaktadır. Buna göre kendilerine İslam ulaşmayan topluluklar gibi müşrik ve kafir babaların çocukları da teklif çağına gelmeden ölürlerse cennet ehli kabul edilirler.6 Ayrıca Ahmed b. Hanbel’in rivayet ettiği hadis-i şerifte “Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem Müslümanların ve müşriklerin çocuklarını Hz. İbrahim’in yanında gördüğünü” bildirmektedir. İkinci görüşe göre ise; çocuklar babaları ile birlikte cehennemdedirler. Bu grupta yer alan alimler Ahmed b. Hanbel’in rivayet ettifti şu hadisi delil getirmektedirler: “Onlar babalarına tabidirler.” Üçüncü görüş sahipler ise; bu konuda bir görüş bildirmemiş, Buhari ve Müslim’in rivayet ettiği şu hadisi dikkate almışlardır: “Allah Teala onların ne yapacaklarını en iyi bilendir.” Bu grupta yer alan alimlerin bir kısmı müşriklerin çocuklarının “A’raf’ta olacaklarını söylemiştir. Bu görüş, çocukların cennette olacaklarını söyleyen birinci görüşle birleşmektedir. Çünkü A’raf, sürekli kalınacak bir yer değildir. A’raf Suresi’nde de belirtildiği gibi A’raf ehlinin neticede varaca~ı yer cennettir.7 Müşriklerin çocuklarının babaları ile birlikte cehennemde olacaklarını bildiren hadis (ler) zayıftır. Bu yüzden cennette olacaklarını savunan alimlerin görüşü tercihe daha uygundur. Her şeyin en doğrusunu Allah Teala bilir.

Dipnotlar:
1-İbn Kesir, Tefsiru’I-Kur’ani’I-Azim, 111, 22.
2-Tur(52):21.
3- Buhari,
4-İbn Hacer, Fethu’I-Bari, 111, 245.
5-İsra(l7): 15.
6-Vehbe Zuhayli,et-Tefsiru’l-Munir, V11I, 42.
7-İbn Kesir, Tefsiru’I-Kur’ani’I-Azim, 111, 22.

Erkeğin Yabancı Bir Kadınla Tokalaşması

admin — Sun, 14 Jun 2009 18:12:05 +0000

Soru: Erkeğin yabancı bir kadınla tokalaşması caiz midir?
Cevap: Erkeğin, gözle bakması helal olan (annesi ve halası gibi evlenmesi haram olan) kadınlara temas etmesinde bir mahzur yoktur. Nitekim erkeğin mahremi olan kadınlarla seyahat edebileceği nassla sabittir. Erkek, seferde refakat ettiği kadının vasıtaya binip inmesi esnasında zorunlu olarak ona temas eder. Efendimiz sallallahu aleyhi ve selem de gazvelerinden döndüğünde kızı Fatıma’nın başını öperdi. Ebubekir radiyallahu anh’ın kızı Aişe’nin, Muhammed b. Hanefiyye’nin de annesinin başını öptüğü rivayet edilmektedir[1].Eğer kadın yabancı olursa; Maliki, Şafi ve Hanbeli fakihlere göre erkek, ister genç ister yaşlı olsun yabancı bir kadının vücüdunun herhangi bir bölümüne dokunamaz.
Çünkü Hz. Aişe radiyallahu anha “Hayır! Allah’a yemin olsun ki asla Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem’in eli bir kadının eline değmemiştir.[2]buyurmaktadır.[3]

Yine “Sizden birinin başına demirden iğne batırılması,kendisine helal olmayan bir kadına dokunmasından daha hayırlıdır.[4] hadisi de tokalaşmanın haram olduftuna işaret etmektedir. Şehveti tetikleme noktasında kadına dokunma fiili, bakma fiilinden daha ileri derecededir.[5] Bakmak haram olduğuna göre dokunmak evleviyetle haramdır.Hanefi fakihler de cumhur gibi, erkeklerin genç bayanlarla
tokalaşmalarının haram olduftunu söylemektedirler.Ancak onlara göre fitne korkusu olmadığından yaşlı kadınlarla musafaha etmede bir beis yoktur. Nitekim Ebu Bekir yaşlı kadınlarla musafaha etmiştir.[6]Sonuç
olarak yaşlı kadınlar müstesna erkeklerin yabancı kadınlarla musafaha etmesi haramdır.
Dipnotlar:
1- Mevsıli, el-İhtiyar, IV, 431.
2- Buhari, Tefsir, 4891.
3- Hz. Aişe radiyallahu an ha haberi te’kit eden yeminiyle, Ummu Atiyye’den gelen “Allah Resulü evin dışından bizde içinden ellerimizi uzattık. Sonra Allah Resulü ‘Allahım şahit ol!” buyurdu.” şeklinde yapılan rivayeti reddetti~ini göstermektedir. İbn Hacer, Fethu’I-Bari, IX, 628. 4- Beyhaki, Teberani.
5- İbn Kudame, Muğni, I, 338.
6- Mevsili, el-İhtiyar, IV, 432.

Bayramdan önce satın aldığımız kurbanlıkların sütünden istifade edebilir miyiz?

admin — Mon, 01 Jun 2009 14:31:05 +0000

Soru: Bayramdan önce satın aldığımız kurbanlıkların sütünden istifade edebilir miyiz?
Cevap:Kişi hayvanı kurbet maksadıyla bir bütün olarak satın aldığından kurban etmeden önce yününden olduğu gibi sütünden de istifade etmesi mekruhtur.[1] Çünkü süt sağma ve yün kırpma hayvanda noksanlığa sebep olur. Kurbanlık ise onu noksan kılacak şeylerden uzak tutulmalıdır. Sağılmayan sütün kurbanlık hayvana zarar vermesi durumunda memelere su serpilerek hayvan rahatlatılır. Kurban bayramına çok zaman olması bu yöntemi başarısız kılarsa süt sağılarak fakirlere sadaka olarak verilir.[2] Kişi sütü telef ettiği ya da içtiği takdirde mislini veya kıymetini tasadduk eder.

[1] Merğinanî, el-Hidaye Şerh-u Bidâyeti’l-Mübtedî, IV, 358.
[2] Ayni, el-Binâye Şerhu’l-Hidâye, XII, 56.

Adak sahibi niçin adağının etinden yiyemez?

admin — Sat, 30 May 2009 15:08:24 +0000

Soru:Kurban kesen kişi, kurbanının etinden yerken adak sahibi niçin adağının etinden yiyemiyor?

Cevap: Adak yapan kişi, tasaddukta bulunmaktır. Bu yüzden adakta bulunan sadaka sahibinin adağından yemesi ya da zengin birini yedirmesi caiz olmaz.[1] Fakat kurban böyle değildir.

[1] Ali el-Karî, Feth-u Babi’l-İnaye, Beyrut, 1997, III, 78.

Kurbanlık hayvanın ağzında ne kadar diş olmalıdır?

admin — Sat, 30 May 2009 15:07:34 +0000

Soru: Kurbanlık bir hayvanın ağzından ne kadar diş dökülürse o hayvan kurban edilmez?
Cevap: Bir hayvanın kurban olabilmesi için dişlerinin çoğunun mevcut olması gerekir. Fakat bir görüşe göre ağzında ot yiyecek kadar diş olan hayvanlar da kurban edilebilir.[1]

[1] Haskefi, ed-Dürrü’l-Muhtar, Beyrut, 2003, VIII, 469.

Çift cinsiyetlilerin tekfin ve techizi nasıl yapılır?

admin — Sat, 30 May 2009 15:04:58 +0000

Soru: Hünsa-i müşkilin tekfin ve techizi nasıl olur?
Cevap: Çift cinsiyeti olan ve her iki cinsten birine yakınlığı tesbit edilemeyen kişiler öldüklerinde teyemmüm edilirler. Defn edilirken ise cesetlerinin üzeri örtülür, mezara da mahremleri tarafından konulurlar. Yaşarken ipek elbise giymez, takı takmaz fakat öldüğünde kadın gibi kefenlenirler.[1]

[1] İbn Nüceym, el-Eşbah ve’n-Nezair, Beyrut, 1998, s. 356

Namaz kılanın önünden geçilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:59:48 +0000

Soru: Mescid-i Haram’da namaz kılarken önümüzden insanlar geçiyor, bu durumda ne yapmak gerekir?
Cevap: Hanefilere göre Mescid-i Haram’da namaz kılan kişi önünden geçene engel olmaz. Çünkü Allah Resulü (s.a.v.) Mescid-i Haram’da Benû Sehm kapısı tarafında namaz kılarken insanlar önünden gelip geçiyordu. Onunla insanlar arasında da sütre yoktu.[1] Bu durum, tavaf eden kişilere haml edilir. Zira tavaf da namaz gibidir. Bu yüzden önünden geçilen kişi namaz kılanlardan oluşan safların arkasında ki kişi gibidir.[2]

[1] Ebu Davud, II, 518.
[2] Muhammed Emin İbn Abidin, Reddü’l-Muhtar, I, 427.

Cuma Hutbesi Türkçe okunur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:57:37 +0000

Soru: Cuma Hutbesinin Türkçe okunmayacağını söyleyenler var, bu doğru mudur?
Cevap: Alimler hutbenin cumanın şartı olduğu noktasında icma etmişlerdir. Fakat Arapça okunup okunmaması noktasında ihtilaf etmişlerdir. Çoğunluk, cemaat Arapçayı bilmese dahi hutbenin Arapça olmasını şart koşmuştur. Görüşlerini, hutbenin farz bir ibadet olduğu bu yüzden de namazdaki teşehhüt ve iftitah tekbiri gibi Arapça olarak irat edilmesi gerektiği üzerine bina etmişlerdir. Ayrıca Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem de hutbelerini Arapça irat etmiştir.Ebu Hanife’ye göre ise, hatib Arapça bilse dahi, hutbeyi Türkçe ya da başka bir dilde okuyabilir.[1] Ancak bu şekilde, insanlar hutbeden istifade edebilirler. Allah Teala da “Biz her peygamberi, ancak kendi kavminin diliyle gönderdik ki, onlara (Allah’ın emirlerini) iyice açıklasın.”[2] Bir millete Allah’ın emirleri ancak onların dilleriyle konuşulursa iletilebilir. Buna göre Ebu Hanife’nin görüşü ile amel edip hutbenin vaaz bölümünü Türkçe irat etmek Cuma’nın sıhhatine engel olmadığı gibi, hutbenin gayesine de uygundur.

[1] Ahmed b. Hacer Âl Bûtamî, el-Cumua ve Mekanetüha fi’d-Din, s. 127; Halit Abdulkadir, Fıkhu’l-Ekalliyyati’l-Müslime, s. 274; el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hutbe”, XIX, 180.
[2] İbrahim(14): 4.

Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:56:18 +0000

Soru: Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir ve konuşabilirler mi?
Cevap: Erkek nişanlısı ile gerek ona bakmak, gerekse de başka bir amaç için onunla baş başa bir araya gelemez. Konu ile alakalı olan hadis-i şerif[1] sadece bakmaya müsaade ettiğinden baş başa kalmak gibi diğer durumlar haram olarak devam eder.[2] Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selem “Bir erkek, kadınla yalnız olarak bir araya gelirse mutlaka üçüncüleri şeytan olur.”[3] buyurmuştur. Nişanlı çiftler, nikahları yapılıncaya kadar birbirlerine yabancıdırlar. Dolayısıyla nikahlı çiftler gibi ailevi konuşmalar yapamazlar.

[1] Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince, “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.” buyurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 201.
[3] Tirmizi, Fiten, H. no: 2091

Erkek nişanlanacağı kıza bakabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:55:06 +0000

Soru: Erkek nişanlanacağı kıza bakabilir mi, bakarsa bunun sınırı nedir. Nişanlım olan bayanla el ele dolaşmam uygun mudur?
Cevap: Fukaha erkeğin nişanlanacağı bayana bakabileceğinde hem fikirdir. İbn Kudame “alimler arasında kişinin evleneceği bayana bakmasının mübah olduğuna itiraz eden kimse yoktur” demektedir. Nitekim Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.”[1] buyurmuştur.[2] Aynı şekilde bayan da evleneceği erkeğe bakabilir. İbn Abidin rahimehullah kadının hoşlanmadığı erkekten ayrılma imkanı olmadığından (istisnaları vardır) evleneceği erkeğe bakması daha evladır demiştir.Hanefi, Maliki ve Şafiilere göre erkek, nişanlısının güzelliğini gösterdiğinden yüzüne ve vücudunun yapısı hakkında bilgi verdiğinden dolayı da bilek kemiklerine kadar ellerine bakabilir.[3] Fakat erkek şehvetten emin olsa dahi nişanlısının yüz ya da ellerine dokunamaz.[4]

[1] Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Buhûtî, Keşşafu’l-Kına’, V, 80; İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, II, 262.
[3] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 199.
[4] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 237.

Nişan ve hükmü nedir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:52:06 +0000

Soru: Nişan ve hükmü nedir?
Cevap: Nişan nikahın mukaddimesidir. Evlenmeyi düşünen eşler arasında gerçekleşen bir sözleşmedir. Fakat nikahın şartı değildir. Çünkü nişan olmadan da nikah sahih olmaktadır. Bu yüzden nikahtan doğan sonuçlar onun için söz konusu olmaz. Fakihlerin çoğunluğuna göre evlenecek çiftlerin nişan yapması mubahtır.[1]

[1] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 190.

Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:46:08 +0000

Soru: Bir kamu kuruluşunun pencerelerini yaptırdım, zekat hesabımdan düşebilir miyim?
Cevap: Kur’an-ı Kerim nisab miktarı mala ulaşanlara “zekat vermelerini”[1] emretmektedir. Ayette geçen “âtû/verin” emir fiili “temlik/mülkiyeti devretme”yi gerektirir. Eğer kişi zekat parası ile temlik de bulunmaz, mescid, köprü, şadırvan inşa eder ya da birini hacca gönderir veya bir ölüyü kefenlerse zekat vermiş olmaz.[2] Ayrıca zekatın kimlere verileceğini bildiren ayetin başında hasr edatı olan “innema” vardır. Buna göre zekatın ayette belirtilen yerler dışında sarf edilmesi caiz değildir. Ayet şu şekildedir: “Sadakalar (zekatlar), Allah’tan bir farz olarak ancak fakirler, düşkünler, zekat toplayan memurlar, kalpleri İslam’a ısındırılacak olanlarla (hürriyetine kavuşturulacak) köleler, borçlular, Allah yolunda cihad edenler ve yolda kalmış yolcular içindir.”[3] Kamu kuruluşu “temlik”e ehil olmadığından ve zekat verilebilecek zümre arasında yer almadığından yapılan masraf zekattan düşülemez. Ayrıca zekat Allah hakkıdır. Bu yüzden kişinin şahıs ya da kurumdan alacağını düşürmek ya da almak gibi şahsi işleri için kullanılmaz.

[1] Bakara(2): 43.
[2] Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.
[3] Tevbe(9): 60.

Zekatımla muhtaç bir akrabamın bakkal borcunu ödeyebilir miyim?

admin — Sat, 30 May 2009 14:43:56 +0000

Soru: Muhtaç, borçlu ve ailesine bakmayan bir akrabam var. Zekat için ayırdığım para ile bunun bakkal borcunu ödeyebilir miyim?
Cevap: Zekat parası muhtaç kişinin rızası ile bakkala ödenirse caizdir.[1] Bu durumda bakkal parayı kendisine borcu olan muhtaç kişi adına almış olur.

[1] Bkz. Ali el-Kâri, Feth-u Babi’l-İnaye, I, 536.

Kız çocukları okumalı mıdır? Kadından devlet başkanı olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 14:41:35 +0000

Soru: Kız çocukları okumalı mıdır, okuyanların bilgisine itibar edilir mi? Kadından devlet başkanı olur mu?
Cevap: İslam, kadına ailevi ve ictimai alanda ciddi roller yüklemiş, hiçbir kültürde olmadığı kadar onu yüceltmiştir. Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem bu rollerin pekiştirilmesi için belli günlerde erkeklerden ayrı olarak onları dini konularda bilgilendirme gayreti içerisinde olmuştur. Ayrıca öğrenmeleri noktasında da cesaretlendirmiştir. Konu ile alakalı Ümmu Kesir binti Yezid el-Ensarî şöyle demektedir: “Ben ve kız kardeşim Allah Resulü’nün huzuruna çıktık. Ben, ‘Kız kardeşim size bir şey sormak istiyor fakat utanıyor.’ dedim. Allah Resulü ‘Sorsun. Zira ilim öğrenmek farzdır.’ buyurdu.[1] Allah Resulü’nün sallallahu aleyhi ve sellem irşadı neticesinde kadın sahabiler eğitimde önemli merhaleler kat etmişlerdir. Hz. Aişe “Ensar kadınları ne güzel hanımlardır; haya dinde fakih olmalarına engel olmadı.”[2] demektedir. Onlar, kadınların özel halleri dahil her konuyu sorup öğrenmiş ve ilgili şahıslara da öğretmişlerdir. Efendimiz, kadınların bilgilerinin kaynak değeri noktasında İslam geleneğinin ilk kadın öğretmenlerinden Hz. Aişe’yi kastederek şöyle buyurmuştur: ‘Dininizin üçte ikisini bu Humeyra’dan alınız.’ Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem, Hudeybiye Anlaşması’nın ağır şartlarının kabulü sonrasında sahabe arasında oluşan moral çöküntüsünün giderilmesi sürecinde Umm-ü Seleme’nin sunduğu teklifi dikkate almaktan imtina etmemiştir. Umm-ü Süleym, Umm-ü Atiyye, Umm-ü Haram, Umm-ü Derda, Fatıma binti Kays gibi kadın sahabiler dini hükümlere referans olan hadisleri Allah Resulü’nden sallallahu aleyhi ve sellem rivayet etmişler, İslam bilginleri de onların nakillerini dikkate alarak içtihatta bulunmuşlardır. Geleneğimizdeki bu tablo göstermektedir ki Müslüman kadın, cinsiyet ayrımına tabi tutulmadan okumuş ve mahremiyetini ihlal etmeyen alanlarda da görev almıştır. Ne var ki kadınlar kendilerine özel bazı durumlardan dolayı erkeklerden farklı bir konumda değerlendirilmişlerdir. Bu çerçevede kadınların tahsil ve iş hayatlarında mekansal ve şekilsel farklılıklar önemli bir yer tutmuş, erkeklerden ayrı mekanlarda okumuşlardır. Kadınlar okurken mutlaka bu noktaya dikkat etmelidir. Tirmizi’nin sahih olduğunu belirttiği hadis-i şerife göre Allah Resulü’ne sallallahu aleyhi ve sellem İran halkının Kisra’nın kızını başlarına hükümdar olarak atadıkları haberi ulaştığında şöyle buyurmuştur: “İşlerini kadına teslim eden bir millet kurtulamaz.”[3] Bu hadis kadının devlet başkanı olamayacağını açıkça belirtmektedir.

[1] İbn Hacer, el-İsabe fî Temyizi’s-Sahabe, IV, 487.
[2] Müslim, Hayz, 500; Ebu Davud, Taharet, 270.
[3] Buhari, Meğazi, 4703; Fiten, 6570; Tirmizi, Fiten, 2188; Nesai, Adabu’l-Kudat, 5293; Ahmed, Müsned, H. No: 19507.

Kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmeleri caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:35:52 +0000

Soru: Kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmeleri caiz midir?
Cevap: Evlilikte asıl olan insan neslinin devam etmesidir. Bu yüzden evlenecek kişilerin çocuk yapabilecek kadınları nikahlamaları müstehabdır. Çünkü evliliğin en önemli hedeflerinden birisi çocuk sahibi olmaktır. Nitekim ayeti kerime de, evlenmeyi nesil sahibi olmakla bir bütün olarak ifade etmektedir: “Ey insanlar! Sizi bir tek nefisten yaratan ve ondan da eşini yaratan; ikisinden bir çok erkek ve kadın (meydana getirip) yayan Rabbinize karşı gelmekten sakının.”[1] Evliliğin bu yönüne dikkat çeken fakihler, kadınların bir daha çocuk yapamayacak şekilde tedavi görmelerinin haram olduğuna hükmetmişlerdir. Bu durum yaratılışa müdahale etmektir. Ayrıca kız çocuklarının diri diri toprağa gömülmesine de benzetilmektedir.[2] Ancak kadının hamileliği ile çocuğuna tehlikeli bir hastalığın geçmesi durumu istisnadır. Çünkü zararın giderilmesi faydanın temininden daha önceliklidir. Ayrıca iki zarar söz konusu olduğunda daha hafif olanı tercih edilir. Bu durumdaki kadınlar Allah Teala’nın kısır bırakmayı dilediği kimseler gibidirler: “O çocukları erkekler, dişiler olmak üzere çift verir, dilediği kimseyi de kısır yapar. Şüphesiz O her şeyi hakkıyla bilendir.”[3]

[1] Nisâ(4): 1.
[2] İbn Kudame, el-Muğni, VII, 816; Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami ve Edilletuhu, IV, 2648.
[3] Şûrâ(42): 50.

Tüp bebek caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:33:50 +0000

Soru: Tüp bebek caiz midir?
Cevap: Tüp bebek, kocanın sperminin eşine verilmesi ile olursa caizdir. Bu tür bir döllenmenin hiçbir sakıncası olmadığı gibi cinsel birleşmeye engel olacak durumlarda da mendup kabul edilir. Eğer sperm kadına aralarında evlilik bağı bulunmayan bir erkekten alınıp da verilirse, bu haram olur. Zira bu durum, aralarında evlilik ilişkisi olmayan çiftlerden erkeğin spermini alıp kadının rahmine koymak olur ki zina kategorisinde değerlendirilir.[1]

[1] Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, IV, 2649.

Cihat nedir? Cihat yapmak için kurum ya da kuruluşlardan izin almak gerekir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:28:31 +0000

Soru: Cihat nedir? Gayr-i Müslimler tarafından ezilen Müslümanlara yardımcı olmak da cihat bağlamın da değerlendirilir mi? Cihat yapmak için kurum ya da kuruluşlardan izin almak gerekir mi?
Cevap: Kişinin İslam karşıtlarına karşı eli ve diliyle bütün gücünü ortaya koymasından ibaret olan cihat, canla olduğu gibi insanları İslam’a çağırma, batıla karşı Hakk’ı ortaya koyma, şüpheyi izale etme, Müslümanların menfaatine olacak şekilde görüş beyan etme şeklinde de olur. İslam’da ilk olarak, tebliğ, insanlara ahireti hatırlatma, kafirlerin ezalarına karşı sabrı telkin etme, müşriklerden yüz çevirme emredilmiştir. Nitekim Allah Teala “Sen şimdi güzel bir şekilde müsamaha ile muamele et.”[1], “Ey Muhammed! Rabbinin yoluna, hikmetle, güzel öğütle çağır ve onlarla en güzel şekilde mücadele et.”[2] buyurmuştur. Allah yolunda savaşmak şeklinde icra edilen cihada ise, hicretin ikinci yılında müsaade edilmiştir: “Kendilerine savaş açılan Müslümanlara, zülme uğramaları sebebiyle cihat için izin verildi.”[3] Bu durum ve fiili cihadın “li gayrih-i hasen” olması savaş dışındaki yöntemleri öncelikli kılmıştır. Cihat, fukahanın çoğunluğuna göre “farz-ı kifaye”dir. Yani onu icra eden bir ordu varsa, sorumluluk diğer insanlardan düşer. Fakat kişi, düşmanla karşı karşıya gelen bir ordunun içerisinde yer alır, düşman ansızın bulunduğu bölgeye saldırır veya devlet başkanı tarafından savaşa çağrılırsa bu durumda özrü olmayan herkese cihat “farz-ı ayn” olur. İslam karşıtları tarafından baskı gören, işkenceye maruz kalan Müslümanları kurtarmak için mücadele içerisinde olmak da cihat kapsamında değerlendirilmiştir. Nitekim “Size ne oluyor da, Allah yolunda ve, ‘Ey Rabbimiz! Bizleri halkı zalim olan şu memleketten çıkar, katından bize bir dost ver, bize katından bir yardımcı ver’ diye yalvarıp duran zayıf ve zavallı erkekler, kadınlar ve çocukların uğrunda savaşa çıkmıyorsunuz?”[4] mealine gelen ayet müstazaf müminleri onlara acı çektiren, dinlerinden dönmeleri için onlara işkence eden müşriklerin ellerinden kurtarmaya çağırmaktadır. Kurtubî ilgili ayeti tefsir ederken, “Allah Teala cihadı, dinini yüceltmek ve ezilen müminleri kurtarmak hususunda gerekli şartları taşıyanlara vacip kıldı.” demektedir.[5]Kişi cihat yapabilmek için müslüman olan anne babasından ya da biri kafirse diğerinden izin almalıdır. Çünkü fert bazında bakıldığında anne babaya bakmak cihattan daha önceliklidir. Zira cihat “farz-ı kifaye”dir. Anne babaya bakmak ise “farz-ı ayn”dır. Bu yüzdendir ki İbn Abbas “Rumlara karşı savaşacağıma dair adakta bulundum. Fakat anne-babam bana engel oluyor.” diyen adama şöyle karşılık vermiştir: “Ebeveyninin sözünü dinle! Şüphesiz Rumlar senden başka kendileri ile savaşacak kişiyi bulurlar.” Bunun benzeri Hz. Ömer ve Hz. Osman’dan da rivayet edilmiş, Evzai ve Sevri başta olmak üzere bir çok alim de bu görüşle amel etmiştir.[6] Aynı şekilde hemen ödenmesi gereken borcu olan kimsede cihada gidemez. Bu hususta fakihler ittifak etmişlerdir. Fakat borcu ileri bir tarihte olan kişi ödeme yapacağı tarihten önce döneceğini biliyorsa alacaklısından izin almadan cihada çıkabilir. Fakat borcunu ödemek için gitmeyip beklemesi daha doğrudur.[7] Ayrıca, cihat ameliyesi, İslam toplumunda muhtemel bir başı bozukluğa ve anarşiye sebep olmaması için devlet başkanının izin ve idaresi doğrultusunda icra edilmelidir.

[1] Hicr(15): 85.
[2] Nahl(16): 125.
[3] Hac(22): 39.
[4] Nisâ(4): 75.
[5] Kurtubî, el-Cami’ li Ahkami’l-Kur’an, VI, 180.
[6] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, III, 220.
[7] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, III, 221.

Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:25:00 +0000

Soru: Gebeliği önlemek için kullanılan spiral dinen caiz midir?
Cevap: Eşler karşılıklı rıza ile gebeliği önleyici tedbirler alabilirler. Bunun eski ve yeni bir çok yöntemi vardır. Yöntemlerin bir kısmı kadının hamile kalmasını engellerken bir kısmı da yumurtayı dışarı atmaktadır. Kadının hamile kalmasını engelleyen yöntemler içerisinde en yaygını ve ilk dönem Müslümanları tarafından da uygulanmış olanı azildir. Erkeğin cinsel ilişki sırasında sipermini dışarı akıtmasından ibaret olan azil, meşru kabul edilmiş ve Allah Resulü tarafından da yasaklanmamıştır.[1] Döllenmiş hücreyi dışarı atan yöntemler ise gebeliği önleyen azilden farklıdır. Zira bu yöntemlerde engelleme değil, cenini imha vardır. Bu yüzden fakihler tarafından çocuk düşürme başlığı altında değerlendirilmişlerdir. Gebeliği önleyici olarak bilinen fakat zaman zaman bunu engelleyemeyen, anne karnında oluşan cenini imha edip dışarı atma şeklinde fonksiyon icra eden spiral ise bu cihetle gebeliği önlemekten ziyade çocuk düşürmeye benzemektedir. Buna göre azil yapmak ya prezervatif kullanmak gibi yöntemlerle gebeliği önlemek caiz, üreyen hücreleri imha eden spiral gibi unsurları kullanmak ise caiz değildir

[1] Buhârî, Nikâh: 96; Müslim, Nikâh: 125-138.

Zina yapan kadınla evlenmenin hükmü nedir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:23:25 +0000

Soru: Zina yapan kadınla evlenmenin hükmü nedir?
Cevap: Ayette “Zina eden erkek ancak, zina eden veya Allah’a şirk koşan bir kadınla evlenir.
Zina eden bir kadınla da ancak zina eden veya Alah’a ortak koşan bir erkek evlenir. Bu müminlere haram kılınmıştır.” (Nûr(24): 3) buyrulmaktadır. Bu ayet nasıl anlaşılmalıdır? Zina yapan bir bayan ile evlenmenin hükmü nedir? Ayet-i kerime bazı fakir sahabilerin zina yapan kadınlarla evlenme istekleri üzerine inmiştir. Ayet, bir durum tesbiti yapmakta ve zina yapan erkeklerin iffetli kadınlarla, iffetli kadınların da zina yapan erkeklerle evlenmeye “layık” olmadıklarını, böyle kişilerin ancak kendileri gibi ya da kendilerinden daha kötülerle evlenebileceklerini belirtmektedir. Fahruddin er-Razî (rahimehullah) ayetin en güzel tefsirinin şöyle olduğunu bildirmektedir: “Zina ve günahkarlık ile bilinen fasık kişi, salih kadınlarla evlenmeyi arzulamaz. Ancak kendisi gibi günahkar ya da müşrik bir kadına rağbet gösterir. Aynı şekilde salih erkekler de zina yapan kadınla evlenmeyi istemez, ondan nefret ederler. Kötü bir kadına ancak kendisi gibi fasık ve müşrik erkekler yönelir. Bu durum şu ifade de olduğu gibi genellik ifade eder: ‘Hayrı ancak müttaki kullar yapar. Fakat bazı hayırlı işleri müttaki olmayan kişiler de işleyebilir.’”[1] Ayette geçen ”bu müminlere haram kılınmıştır.” ifadesi ise şöyle tefsir edilmiştir: “Zina ya da önemli zararları sebebiyle zina yapan kadınları nikahlamak[2] müminlere haram kılınmıştır.”[3]
İffetli müslüman bir erkeğin fahişe bir kadınla evlenmesi caiz değildir. Zina yapan ve bunu gizlemeyen erkek de böyledir. Ancak tevbe edip kendini düzeltenler müstesnâdır. Buna göre zina ettiği bilinen fakat buna devam etmeyen mümin kadın ya da erkekle evlenmek mekruhtur. Ancak nikâh akdi sahihtir. Ulemânın çoğu bu görüştedir.[4]
Medya yoluyla özel yaşamları sürekli olarak kamuoyuna taşınan ve “ünlü” olarak tanıtılan kadın ve erkeklerin birbirlerine rağbet göstermeleri ayet-i kerimenin ortaya koyduğu tesbitin ne kadar doğru olduğunu göstermektedir.

[1] Fahrudîn er-Râzî, et-Tefsîru’l-Kebîr, XXIII, 131; el-Alûsî, Ruhu’l-Meânî, IX, 284.[2] Ebu’s-Suûd, İrşad-u Akli’s-Selim, IV, 439. [3] Muhammed Ali es-Sâbûnî, Saffetu’t-Tefasir, II, 326. 43.
[4] eş-Şevkânî, Neylu’l-Evtâr, VI, 156; Elmalılı, Hak Dini, s. 3478.