Fetvahane -Fetva Sor - Fetva » 1-Genel

Satranç oynamak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 15:05:55 +0000

Soru: Satranç Oynamak Caizmidir?
Cevap: Hanefi, Maliki ve Hanbeli fukahasına göre satranç oynamak haramdır. Şafilere göre ise mekruhtur. Mekruh olduğunu söyleyenler dini hayata dönük bir faydasının olmamasına ve ona ihtiyaç duyulmamasına dikkat çekmişlerdir. Bu görüşte olanlara göre oynanmaması evladır. Fakat haram değildir. Zira İbn Abbas, İbn Zübeyr, Ebu Hureyre ve Said b. Müseyyeb’in satranç oynadıkları rivayet edilmektedir. Haram olduğuna dair de bir nass varid olmamıştır. Ayrıca hakkında nass olan oyunlar cümlesinden de değildir. Satranç oynamak zihnin işletilmesi ve anlama kabiliyetinin kuvvetlendirilmesini de temin eder.Haram olduğunu söyleyenler ise Hz. Ali’nin sözüyle istidlal etmektedirler: Hz. Ali radiyallahu anh satrançın kumar olduğunu söylemiştir. Satranç oynayan bir topluluğa uğradığında şöyle demiştir: “Meşgul olduğunuz şu putlar da ne oluyor?”Şayet satranç oynayan taraflardan her ikisi ya da birisi ortaya bir bedel kor yenen de yenilenden onu alırsa bu haram olur.[1]Kitap okuma ya da deney ve gözlem de bulunma gibi zihni kuvvetlendiren aktivelere kıyasla satranç oynamak vakit israfıdır. Bu yüzden cumhurun görüşünü dikkate alıp haram olduğunu söylemek daha isabetlidir.

[1] Vehbe Zuhayli, el-Fikhu’l-İslami ve Edilletuhu, Beyrut, 2004, IV, 2664-5.

Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:56:18 +0000

Soru: Nişanlı bay bayan bir arada kalabilir ve konuşabilirler mi?
Cevap: Erkek nişanlısı ile gerek ona bakmak, gerekse de başka bir amaç için onunla baş başa bir araya gelemez. Konu ile alakalı olan hadis-i şerif[1] sadece bakmaya müsaade ettiğinden baş başa kalmak gibi diğer durumlar haram olarak devam eder.[2] Çünkü Allah Resulü sallallahu aleyhi ve selem “Bir erkek, kadınla yalnız olarak bir araya gelirse mutlaka üçüncüleri şeytan olur.”[3] buyurmuştur. Nişanlı çiftler, nikahları yapılıncaya kadar birbirlerine yabancıdırlar. Dolayısıyla nikahlı çiftler gibi ailevi konuşmalar yapamazlar.

[1] Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince, “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.” buyurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 201.
[3] Tirmizi, Fiten, H. no: 2091

Erkek nişanlanacağı kıza bakabilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:55:06 +0000

Soru: Erkek nişanlanacağı kıza bakabilir mi, bakarsa bunun sınırı nedir. Nişanlım olan bayanla el ele dolaşmam uygun mudur?
Cevap: Fukaha erkeğin nişanlanacağı bayana bakabileceğinde hem fikirdir. İbn Kudame “alimler arasında kişinin evleneceği bayana bakmasının mübah olduğuna itiraz eden kimse yoktur” demektedir. Nitekim Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.”[1] buyurmuştur.[2] Aynı şekilde bayan da evleneceği erkeğe bakabilir. İbn Abidin rahimehullah kadının hoşlanmadığı erkekten ayrılma imkanı olmadığından (istisnaları vardır) evleneceği erkeğe bakması daha evladır demiştir.Hanefi, Maliki ve Şafiilere göre erkek, nişanlısının güzelliğini gösterdiğinden yüzüne ve vücudunun yapısı hakkında bilgi verdiğinden dolayı da bilek kemiklerine kadar ellerine bakabilir.[3] Fakat erkek şehvetten emin olsa dahi nişanlısının yüz ya da ellerine dokunamaz.[4]

[1] Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Buhûtî, Keşşafu’l-Kına’, V, 80; İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, II, 262.
[3] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 199.
[4] İbn Abidin, Reddu’l-Muhtar, V, 237.

Nişan ve hükmü nedir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:52:06 +0000

Soru: Nişan ve hükmü nedir?
Cevap: Nişan nikahın mukaddimesidir. Evlenmeyi düşünen eşler arasında gerçekleşen bir sözleşmedir. Fakat nikahın şartı değildir. Çünkü nişan olmadan da nikah sahih olmaktadır. Bu yüzden nikahtan doğan sonuçlar onun için söz konusu olmaz. Fakihlerin çoğunluğuna göre evlenecek çiftlerin nişan yapması mubahtır.[1]

[1] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, “Hıtbe”, XIX, 190.

Kaparo almak caiz midir?

admin — Sat, 30 May 2009 14:20:37 +0000

Soru: Kaparo (Arabûn) almak caiz midir?
Cevap: Kişi bir şey satın alır ve karşılığında satıcıya alınan malın bedelinden olmak üzere bir miktar para ya da başka bir şey verirse, taraflar arasında satış geçerli olduğunda ödenen miktar, toplam paradan düşülür. Aksi olursa ödenen miktar müşterinin satıcıya hibesi olur. Bu, muhayyerliğin müşteri lehine sabit olduğu bir alış veriştir. Çünkü alış verişi geçerli kılarsa kaparo ödenecek toplam paranın bir parçası, reddederse onu da kaybetmiş olur. Burada muhayyerlik belli bir zamanla kayıt altına alınmamıştır. Fakat alış veriş satıcı için bağlayıcıdır.Kaparonın hükmü hakkında fakihler ihtilaf etmişlerdir. Cumhura göre yasak ve sahih olmayan bir alış veriştir. Hanefilere göre fasit, diğerlerine göre ise batıldır. Çünkü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve selem) urbân satışını yasaklamıştır.[1]Ahmed b. Hanbel göre kaparo da bir mahzur yoktur. Çünkü Allah Resulü’ne alış-verişte kaparo almak sorulduğunda helal olduğunu belirtmiştir.[2] İnsanların satıcıları zarar kastıyla kaparo verip mallarının satışına engel olmaları durumunda örfü esas alıp kaparonın satıcı adına helal olduğu söylenebilir. Ayrıca helal ve haram olduğuna hükmeden tarafların istidlal ettikleri hadisler de zayıftır. “İslam Fıkıh Konseyi’de böyle bir alış verişin sahih olduğu yönünde fetva vermiştir.[3]

[1] İmam Mlik’in Muvatta’ında yer alan bu hadisi Ahmed, Nesai ve Ebû Davud rivayet etmektedir. Senedinde adı belirtilmeyen bir ravi vardır. Bir başka yerde ise bu ravinin adı belirtilmiştir. Bu cihetle söz konusu hadis zayıftır. Bkz. Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[2] Şevkani, Neylu’l-Evtar, V, 163.
[3] Bkz. Vehbe Zuhayli, el-Fıkhu’l-İslami, V, 3434-35.

Müslüman bir aile Gayr-i Müslimlerin çocuklarını evlat edinebilir mi?

admin — Sat, 30 May 2009 14:02:39 +0000

Soru: Amerika’da arkadaşım olan bir aile 10 sene evvel küçük bir çocuk evlat edindiler (niyetleri annesi babası ölmüş bir Amerika’lı çocuğu İslam’a kazandırmaktı.) Ardından bir ikincisini daha evlatlık edindiler. Üstelik kendilerinin de özürlü bir çocukları var. Şimdi evlatlıklar akil-baliğ oldular. Annelikleri olan arkadaşım onlarla yalnız kalamıyor, kocasının sürekli yanlarında olması gerekiyor. Bu durum hayatlarına maddi manevi çok yük getirmiş. Arkadaşımın ruh sağlığı bozulmuş “keşke bu yanlışı yapmasaydım” diyor. Amerika’da bu ailede misafir olan M. İslamoğlu ailenin tutumunu övmüş ve kadına; “sen onların annesisin” demiş. Ben de “artık bu noktadan sonra çocukları sokağa bırakamazsın. Allah bir yol açana kadar bekle!” dedim. Çocuklar şimdi Amerika’da İslamî eğitim yapan bir okula gidiyorlar, ancak biraz özentililer. İsyankar davranıp aileyi üzüyorlar. Olay katlanılması güç bir halde. Allah rızası için benden ehli sünnete uygun fetva bekliyorlar.
Cevap: Kişinin başkasının çocuğunu evlat edinmesine “tebennî” denmektedir. Araplar tebenniyi/evlat edinmeyi gerek cahiliyede gerekse de İslam’ın ilk yıllarında uygulamakta idiler.
Cahiliyye devrinde kişiye, birinin rengi ya da görüntüsü hoş göründüğünde kişi onu, kendi ailesine katar, erkek evladının aldığı kadar mirastan ona pay verirdi. Ayrıca onu, kendine nisbet eder, toplumda da “falanın oğlu falan” diye anılırdı. Allah Rasûlü (sallallahu aleyhi ve sellem) de risaletle görevlendirilişinden önce Zeyd b. Harise’yi (radiyallahu anh) evlat edinmişti. Zeyd de, Mekke toplumunda “Zeyd b. Muhammed” olarak çağrılırdı.[1] Bu durum şu ayet-i kerime ininceye kadar devam etmiştir: “O (evlat edinilen çocukları) babalarına nisbet ederek çağırın. Bu, Allah katında daha (doğru ve) adaletlidir. Eğer babalarını bilmiyorsanız, onlar sizin din kardeşleriniz ve dostlarınızdır. Hata ile yaptığınız bir işte size hiçbir günah yoktur. Fakat kasten yaptığınız şeylerde size günah vardır. Allah çok bağışlayandır çok merhamet edendir.”[2]
Bu ayet ile evlat edinme yasaklanmıştır. Çocukların gerçek babalarına nispet edilmeleri, babaları bilinmiyorsa “mevla/dost” ya da “din kardeşi” olarak olarak anılmaları emredilmiştir.[3] Böylece nesebten olan çocukların ve akrabaların mirastaki haklarının yok olması ya da ondan daha az almaları da engellenmiştir.
İslam “tebenniyi” kaldırdı. Fakat onun yerine herkese iyilikte bulunmayı emretti. Özellikle yetim ve bakılmaya muhtaç çocuklarla ilgilenmeyi teşvik etti. Allah Rasulü (sallallahu aleyhi ve sellem) de yetim çocuklarla ilgilenir, kendisine gelen hediyelerin önemli bir bölümünü onlara verir, meclisinde yer açardı. Efendimiz (sallallahu aleyhi ve sellem) yetimlerin yetiştirilmeleri, gerekiyorsa evlere alınıp himaye edilmeleri ve haklarının korunması hususunda da ısrarla durmuştur. Bu noktada hassasiyet gösterenleri cennetle müjdelemiştir: “Yetimi koruyan ile ben cennette -şehâdet ve orta parmak gibi- yan yana olacağız.”[4] buyurmuştur. Bu hadis-i şerife göre Müslüman birinin kimsesi olmayan çocukları alıp yetiştirmesi büyük ecir kazanmasına vesile olur. Fakat bu kesinlikle evlat edinme şeklinde olmamalıdır. Zira evlat edinme durumunda çocuk kendisine varis olmakta, bu durumda varsa kendi çocuğunun, yoksa kendisine varis olan diğer yakınlarının mirastaki payları ya iptal olmakta ya da azalmaktadır. Varislerin kimler olduğu bizzat ayeti kerimelerle belirlenişi dikkate alındığında, bu durum bir anlamda Allah Teala’nın tasarrufuna müdahale anlamına gelmektedir.
Ayrıca -ayet-i kerimede belirtildiği gibi- evlat edinen kişi ile çocuk arasındaki münasebet, evlatlığın kişinin çocuğu değil, dostu ya da din kardeşi olması şeklindedir. Buna göre çocukla evlat edinen kişiler birbirlerine namahremdirler. Bu yüzden evlat edinen eşlerle, karşıt cins olan evlatlıklar akil-baliğ olduklarında, kesinlikle baş başa aynı ortamda kalamayacakları gibi, seyahat de edemezler.
Ezcümle evlat edinme ayet-i kerime ile yasaklanmıştır. Vahiy Efendimiz’le kesildiğine göre ilahi bir tasarrufla çıkış yolu beklemek yanlıştır. Fakat söz konusu kişiler kimsesiz çocuklara kol kanat gerdiklerinden hayırlı bir amel yapmış –inşaallah- büyük ecir almışlardır. Bundan sonra çocuklarla münasebetlerini birbirlerine namahrem olduklarını göz önünde bulundurarak yürüteceklerdir. Onlara önceden olduğu gibi maddi ve manevi destekte bulunmaya devam ederlerse bu da hayırlı bir amel olur.
Evlat edinen aileye çocukların gerçek anlamda ebeveyni olduklarını söylemek, evlat edinmeyi yasaklayan ayetle çelişmektedir. Ayrıca çocukların gerçek babalarını inkar edip onları evlat edinen kişiyi baba olarak kabul etmeleri ahiretlerini de zarar verir. Nitekim Efendimiz, babasını inkar edip başka bir kimseye mensup olduğunu söyleyen kişinin lanetlendiğini bildirmiştir.[5]
Not: Eğer bahsedilen çocuklar babalarından ya da bir kurumdan alınmamış sokak vb. yerlerde bulundular (lagîd) ve bu yüzden de babalarının kim olduğu bilinmiyorsa bu durumda çocukları bulan kişiler nesebleri meçhul olduğundan onlar üzerinde neseb iddiasında bulunabilirler.[6] Bu durum evlat edinmeden farklıdır.

[1] el-Cassâs, Ahkâmu’l-Kur’an, Beyrut, ty., III, 464.
[2] Ahzâb(33): 5.
[3] Bkz. Zekiyyuddin Şaban, el-Ahkâmu’ş-Şeriyye, Bingazi, 1993, s. 591.
[4] Buhari, Edeb/24; Müslim, Zühd/2; Ebû Davud, Edeb/131.
[5] Buhârî, el-Menâkıb, 5; Ferâiz, 26; Müslim, el-İman, 112, 14, 15.
[6] Muhyiddin Abdulhamid, el-Ahvâlu’ş-Şahsiyye, Beyrut, 1984, s. 371.

Nişanlı bir bayan başka bir erkekle istemeyerek yakınlaşsa zina olur mu?

admin — Sat, 30 May 2009 13:54:34 +0000

Soru: Nişanlı bir bayan başka bir erkekle istemeyerek yakınlaşsa ve erkek elini tutsa ya da öpse zina olur mu? Bayan tövbe etse kabul olur mu? Nişanlısına bunu anlatmak zorunda mıdır? Kul hakkı burada geçerlimidir?
Cevap: Nişanlı kişiler bir birlerine temas etme, el ele dolaşma gibi hususlarda yabancı kişiler gibidirler. Erkek nişanlısı ile gerek bakmak gerekse de başka bir amaç için baş başa bir araya gelemez. Konu ile alakalı olan hadis-i şerif[1] sadece bakmaya müsaade ettiğinden baş başa kalmak gibi diğer durumlar haram olarak devam eder.[2] Çünkü Allah Resulü (sallallahu aleyhi ve selem): “Bir erkek, kadınla yalnız olarak bir araya gelirse mutlaka üçüncüleri şeytan olur.”[3] buyurmaktadır. Taraflar bunu bir birlerine anlatmakla yükümlü oldukları gibi, kendilerine sahip çıkmakla da sorumludurlar. Bu durumda olan kişiler tövbe eder, yaptıkları akıllarına geldiğinde pişmanlık duyar ve bir daha yapmama noktasında kesin irade gösterirlerse, Allah Teala affedicidir. Nitekim Allah Rasulü şöyle buyurmaktadır: “Tövbe, öncesini kesip atar.”
Not: Sorunuzda kastettiğiniz nişanlınızdan başka bir erkekse, bilmelisiniz ki, kadının eşine karşı olan vazifelerinden biri de kendisinin ve eşinizin şerefini lekeleyecek davranışlardan kaçınmasıdır.[4] Siz böyle davranarak bunu ihlal ettiniz. Bu durum birinci sorudan daha kapsamlı bir haramdır. Zira hem namahremin eli tutulmuş hem de nikah akdinin gereğine aykırı davranılmıştır.

[1] Muğire b. Şu’be bir kadınla nişanlandığını söylediğinde Allah Resulü sallallahu aleyhi ve sellem kendisine “Ona baktın mı?” diye sormuş, “Hayır” deyince, “Ona bak! Zira bakmak aranızdaki sevginin devam etmesi için daha doğru olur.” buyurmuştur. Ahmed b. Hanbel, Müsned, VI, 18335.
[2] el-Mevsuatu’l-Fıkhiyye, Hıtbe, XIX, 201.
[3] Tirmizi, Fiten, H. no: 2091
[4] Muhyiddin Abdulhamid, el-Ahvâlu’ş-Şahsiyye, Beyrut, 1984, s. 118.